. Huỳnh Thúc Kháng

Huỳnh Thúc Kháng: Vị túc nho yêu nước, người giữ chức Quyền Chủ tịch nước năm 1946.

Cụ Huỳnh Thúc Kháng (1876–1947), tự Giới Sanh, hiệu Mính Viên, quê tại làng Thạnh Bình, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam, là một bậc đại trí thức, vị túc nho uyên bác và là một nhà yêu nước nhiệt thành của dân tộc Việt Nam. Đỗ Giải nguyên năm 1900 và sau đó là Tiến sĩ năm 1904, cụ không chọn con đường làm quan để hưởng vinh hoa phú quý mà dấn thân vào con đường cách mạng, trở thành một trong những linh hồn của phong trào Duy Tân cùng với Phan Chu Trinh và Trần Quý Cáp. Với tư duy canh tân và tinh thần dân tộc cao độ, cụ đã dùng ngòi bút làm vũ khí, sáng lập tờ báo Tiếng Dân tại Huế nhằm khai dân trí, chấn dân khí, trở thành tiếng nói chính nghĩa của nhân dân Trung Kỳ trong suốt nhiều thập kỷ dưới ách đô hộ của thực dân.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dù đã ở tuổi thất thập và không theo chủ nghĩa cộng sản, nhưng vì nể trọng tài năng và đức độ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã nhận lời tham gia Chính phủ liên hiệp với chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Sự hiện diện của cụ trong bộ máy chính quyền non trẻ không chỉ là biểu tượng cho tinh thần đại đoàn kết dân tộc, mà còn là minh chứng cho sự kết hợp giữa tinh thần túc nho truyền thống và lý tưởng cách mạng hiện đại. Hình ảnh cụ Huỳnh với bộ râu dài, phong thái ung dung, đạo mạo nhưng lại vô cùng quyết liệt trong công việc đã tạo nên một niềm tin vững chắc cho các tầng lớp nhân sĩ, trí thức và nhân dân đối với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Dấu ấn lịch sử lớn nhất của cụ Huỳnh Thúc Kháng chính là giai đoạn năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp tham gia cuộc đàm phán chính thức tại Hội nghị Fontainebleau. Trước khi đi, Bác Hồ đã tin tưởng trao lại trọng trách Quyền Chủ tịch nước cho cụ Huỳnh cùng lời dặn dò nổi tiếng: "Dĩ bất biến, ứng vạn biến". Trong suốt hơn bốn tháng nắm quyền điều hành đất nước giữa bối cảnh "thù trong giặc ngoài" hết sức phức tạp, cụ đã thể hiện bản lĩnh của một chính trị gia lão luyện, xử lý khôn khéo các âm mưu phá hoại của các phe phái đối lập và giữ vững ổn định nội chính, bảo vệ nền độc lập non trẻ của nước nhà.

Cụ Huỳnh Thúc Kháng qua đời năm 1947 khi đang đi kinh lý tại Quảng Ngãi trên cương vị đại diện Chính phủ tại miền Nam Trung Bộ. Sự ra đi của cụ là một tổn thất lớn cho dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết những lời điếu văn đầy xúc động ca ngợi cụ là một người "giàu sang không quyến rũ, nghèo khổ không lay chuyển, oai lực không khuất phục". Cuộc đời của cụ Huỳnh mãi mãi là tấm gương sáng ngời về lòng tận hiến cho Tổ quốc, một nhân cách lớn đã vượt qua mọi ranh giới về ý thức hệ để phụng sự cho mục đích cao cả nhất là độc lập và tự do của nhân dân Việt Nam.