Huỳnh Thúc Kháng
Huỳnh Thúc Kháng (1876–1947) là chí sĩ yêu nước, nhà báo, học giả và chính khách Việt Nam có ảnh hưởng lớn trong giai đoạn đầu thế kỷ XX. Ông được biết đến với vai trò lãnh đạo phong trào Duy Tân, sáng lập báo Tiếng Dân và giữ cương vị Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khi Chủ tịch Hồ Chí Minh công tác tại Pháp năm 1946.
Những dấu mốc nổi bật
Ông sinh tại làng Thạnh Bình (nay thuộc xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam). Sau khi đỗ đầu kỳ thi Hương năm 1900 và đỗ Tiến sĩ năm 1904, ông từ chối con đường làm quan để theo đuổi lý tưởng canh tân đất nước. Cùng với Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp, ông trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào Duy Tân với chủ trương nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí và phát triển dân sinh.
Hoạt động chính trị và báo chí
Năm 1908, sau phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, Huỳnh Thúc Kháng bị thực dân Pháp bắt và bị đày ra Nhà tù Côn Đảo trong khoảng 13 năm. Sau khi được trả tự do, ông tham gia Viện Dân biểu Trung Kỳ nhưng từ chức khi nhận thấy cơ quan này không thể đáp ứng mục tiêu đấu tranh vì quyền lợi của nhân dân. Năm 1927, ông sáng lập và làm chủ bút báo Tiếng Dân, sử dụng báo chí như một diễn đàn cổ vũ tinh thần yêu nước, cải cách xã hội và bảo vệ quyền tự do ngôn luận cho đến khi tờ báo bị đình bản năm 1943.
Vai trò Quyền Chủ tịch nước
Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia Chính phủ với cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Từ ngày 31/5 đến 21/9/1946, khi Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, Huỳnh Thúc Kháng được giao làm Quyền Chủ tịch nước, điều hành công việc của Nhà nước trong giai đoạn đặc biệt khó khăn. Tên tuổi của ông thường gắn với phương châm "Dĩ bất biến, ứng vạn biến", thể hiện quan điểm giữ vững mục tiêu cốt lõi đồng thời linh hoạt trước tình hình biến động.
Di sản
Huỳnh Thúc Kháng qua đời ngày 21/4/1947 tại Nghĩa Hành, Quảng Ngãi khi đang làm Đặc phái viên của Chính phủ. Ông được ghi nhớ như một biểu tượng về lòng yêu nước, sự liêm chính và tinh thần phụng sự quốc gia. Tên ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình trên khắp Việt Nam; nhà lưu niệm tại Quảng Nam và phần mộ trên núi Thiên Ấn ở Quảng Ngãi là những địa điểm tưởng niệm quan trọng.
