Huỳnh Thúc Kháng – khí tiết của một nhà Nho

Huỳnh Thúc Kháng được biết đến trước hết là một nhà Nho khoa bảng. Ông đỗ Giải nguyên năm 1900 và Hoàng giáp năm 1904. Tuy nhiên, điều khiến hậu thế nhớ đến ông không chỉ là thành tích khoa cử mà chính là cách ông sử dụng tri thức và giữ gìn khí tiết.

Sau khi đỗ Hoàng giáp, Huỳnh Thúc Kháng không lựa chọn con đường quan trường. Ông tham gia phong trào Duy Tân và hoạt động yêu nước. Sau phong trào chống sưu thuế năm 1908, ông bị bắt và đày ra Côn Đảo 13 năm.

Ra tù, ông tiếp tục từ chối những lời mời hợp tác với chính quyền thực dân. Khi tham gia Viện Dân biểu Trung Kỳ, ông đấu tranh cho quyền lợi của nhân dân. Khi làm báo Tiếng Dân, ông sử dụng ngòi bút để thể hiện quan điểm của mình.

Những lựa chọn ấy đều có một điểm chung: không đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích dân tộc.

Bộ Nội vụ từng đánh giá Huỳnh Thúc Kháng là một người có “tài năng, đức độ”, có uy tín lớn trong nhân dân. Chính uy tín ấy là một trong những lý do Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm cách mời ông tham gia Chính phủ sau Cách mạng Tháng Tám.

Khí tiết của Huỳnh Thúc Kháng không phải là sự cứng nhắc. Khi đất nước bước vào giai đoạn mới sau Cách mạng Tháng Tám, ông sẵn sàng tham gia Chính phủ và nhận nhiệm vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

Điều đó cho thấy sự kiên định của ông hướng tới mục tiêu lớn hơn là độc lập và lợi ích dân tộc. Ông có thể thay đổi phương thức hành động theo hoàn cảnh, nhưng không thay đổi mục tiêu phụng sự Tổ quốc.

Đó cũng chính là giá trị nổi bật trong nhân cách Huỳnh Thúc Kháng: học vấn cao nhưng không kiêu ngạo, có danh vọng nhưng không ham quyền lực, tuổi cao nhưng vẫn sẵn sàng gánh vác việc nước khi Tổ quốc cần.