HUỲNH THÚC KHÁNG – NGƯỜI GIỮ NƯỚC GIỮA BUỔI GIAO THỜI
Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công. Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, nhưng nền độc lập vừa giành được đứng trước vô vàn thử thách.
Trong những ngày đầu của chính quyền cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời một người đã nổi tiếng về khí tiết và lòng yêu nước tham gia Chính phủ. Đó là Huỳnh Thúc Kháng, một chí sĩ quê xứ Quảng, từng bị thực dân Pháp bắt giam nhiều năm và là người sáng lập, chủ bút báo Tiếng Dân.
Cụ Huỳnh nhận chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến tháng 3/1946. Ở tuổi đã cao, cụ vẫn gánh trên vai công việc của một đất nước vừa giành được độc lập: xây dựng chính quyền, giải quyết những vấn đề nội trị và giữ vững trật tự của chính quyền cách mạng.
Tháng 5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán. Trước lúc lên đường, Người giao cụ Huỳnh trọng trách điều hành công việc đất nước trong thời gian mình vắng mặt. Lời căn dặn nổi tiếng của Hồ Chí Minh dành cho cụ Huỳnh là: “Dĩ bất biến, ứng vạn biến.”
Đó cũng là một trong những thời điểm đặc biệt của lịch sử Việt Nam: một vị chí sĩ từng đấu tranh chống chế độ thuộc địa nay đứng trong chính quyền cách mạng, gánh trách nhiệm giữ vững nền độc lập còn non trẻ. Cụ Huỳnh giữ cương vị Quyền Chủ tịch nước từ tháng 5 đến tháng 10/1946.
Trong thời gian ấy, tình hình đất nước vô cùng phức tạp. Chính quyền cách mạng phải đối phó với nhiều khó khăn cả trong và ngoài nước. Với uy tín của mình, cụ Huỳnh kiên quyết bảo vệ chính quyền mới, đồng thời chủ trương đoàn kết những lực lượng yêu nước vì lợi ích quốc gia.
Cuối năm 1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, dù tuổi cao và sức khỏe đã yếu, cụ Huỳnh vẫn nhận nhiệm vụ làm đặc phái viên của Chính phủ đi kinh lý miền Trung, tuyên truyền đường lối kháng chiến và kêu gọi đồng bào ủng hộ Chính phủ, ủng hộ cách mạng.
Đầu năm 1947, trên hành trình công tác, cụ trở về Quảng Ngãi. Nhưng chuyến đi ấy cũng là chuyến đi cuối cùng.
Ngày 21/4/1947, cụ Huỳnh Thúc Kháng qua đời tại Quảng Ngãi, hưởng thọ 71 tuổi. Theo tâm nguyện, cụ được an táng trên núi Thiên Ấn, nơi nhìn xuống dòng sông Trà Khúc và vùng đất Quảng Ngãi. Một cuộc đời từ đầu thế kỷ XX đến những ngày đầu của nước Việt Nam độc lập đã khép lại.
Cụ Huỳnh từng là nhà yêu nước, nhà báo, chí sĩ Duy Tân; rồi trở thành Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Quyền Chủ tịch nước trong thời khắc đất nước đứng trước những thử thách sinh tử. Nhưng điều còn lại sâu sắc nhất ở Huỳnh Thúc Kháng có lẽ là khí tiết của một người suốt đời đặt việc nước lên trên lợi ích riêng.
Ngày nay, trên núi Thiên Ấn, mộ cụ Huỳnh vẫn hướng về dòng Trà Khúc. Gió vẫn thổi qua núi. Sông vẫn chảy dưới chân núi. Và tên tuổi Huỳnh Thúc Kháng vẫn gắn với Quảng Ngãi như một phần ký ức về những con người đã dành trọn cuộc đời cho độc lập và dân tộc.
