HUỲNH VĂN CÙ – NGƯỜI CHIẾN SĨ C.Ụ.T MỘT BÀN TAY VẪN HIÊN NGANG CHÀO ĐỒNG BÀO (1)

Quân Pháp từng t.r.ó.i một tay người chiến sĩ vào khẩu s.ú.n.g máy đặt phía trước xe thiết giáp rồi chở ông đi nhiều vòng quanh chợ Thủ Dầu Một. Chúng muốn phô trương rằng đã bắt được một cán bộ Việt Minh quan trọng, muốn người dân nhìn thấy và khiếp s.ợ. Nhưng trên chiếc xe ấy, Huỳnh Văn Cù không hề cúi đầu. Ông vẫn hiên ngang giơ cánh tay đã cụt một bàn tay lên chào đồng bào. Hình ảnh ấy về sau trở thành một ký ức bi tráng về người chiến sĩ mà nhân dân địa phương quen gọi bằng cái tên thân thuộc: Ba Cù.Huỳnh Văn Cù sinh năm 1919 tại ấp Chánh Thành, vùng Thủ Dầu Một. Ông xuất thân trong một gia đình lao động nghèo, cha làm nghề đánh xe ngựa, còn bản thân ông vốn là một người thợ may. Cuộc sống từ nhỏ gắn với nhiều khó khăn, nhưng Huỳnh Văn Cù sớm đến với phong trào cách mạng. Tháng Tám năm 1945, khi 26 tuổi, ông tham gia Thanh niên Tiền phong và hòa mình vào cuộc đấu tranh giành chính quyền tại Thủ Dầu Một.Sau Cách mạng Tháng Tám, quân Pháp quay trở lại Nam Bộ, chiến sự trên vùng đất Thủ Dầu Một ngày càng khốc liệt. Từ năm 1946, Huỳnh Văn Cù tham gia công tác kháng chiến tại thị xã Phú Cường và nhanh chóng được biết đến bởi lối đánh du kích táo bạo, linh hoạt. Ông chỉ huy lực lượng hoạt động trên nhiều tuyến giao thông và vùng trọng điểm như đường 13, đường 14, Bưng Cầu, Củ Chi và nhiều khu vực lân cận. Người ta kể về Ba Cù như một người chỉ huy có lối đánh “tả xung hữu đột”, khi xuất hiện ở nơi này, lúc lại bất ngờ đánh ở một địa điểm khác, khiến quân Pháp nhiều lần tổ chức lùng sục nhưng vẫn khó nắm được tung tích.Tên tuổi Huỳnh Văn Cù còn gắn với nhiều trận đánh của lực lượng du kích địa phương, trong đó có trận tiến công đồn Giếng Máy, một trận đánh từng gây tiếng vang tại Thủ Dầu Một. Trong một trận chiến năm 1948, ông bị thương nặng và mất một bàn tay. Với một người lính, thương tích ấy hoàn toàn có thể khiến ông phải rời chiến trường, nhưng Ba Cù vẫn tiếp tục chiến đấu. Ông thường quấn khăn rằn để che phần tay bị c.ụ.t, mang theo hai khẩu s.ú.n.g ngắn và tiếp tục chỉ huy du kích đánh quân Pháp trên những tuyến đường trọng yếu.Cánh tay không còn nguyên vẹn, nhưng Huỳnh Văn Cù vẫn cầm s.ú.n.g, vẫn chỉ huy và vẫn xuất hiện ở những nơi nguy hiểm nhất. Chính sự gan dạ ấy khiến tên tuổi của ông ngày càng được biết đến trong lực lượng kháng chiến, đồng thời trở thành một mục tiêu mà quân Pháp ráo riết truy tìm.Đến năm 1950, khi một số cán bộ lãnh đạo thị xã Thủ Dầu Một đang hoạt động tại khu vực Bình Mỹ, Củ Chi, quân Pháp phát hiện và tổ chức bao vây. Trận chiến diễn ra dữ dội. Một số cán bộ hy sinh, trong đó có nữ cán bộ Bình Minh, tức Tư Minh. Huỳnh Văn Cù chiến đấu quyết liệt nhưng cuối cùng bị bắt.Biết đã bắt được một cán bộ quan trọng, quân Pháp lập tức tìm cách phô trương. Chúng cột một tay Huỳnh Văn Cù vào khẩu súng máy đặt phía trước xe thiết giáp rồi chở ông đi nhiều vòng quanh chợ Thủ Dầu Một. Chúng muốn người dân tận mắt nhìn thấy một người chỉ huy Việt Minh đã sa vào tay mình, qua đó làm nhụt ý chí của những người đang theo kháng chiến.Nhưng điều diễn ra lại hoàn toàn khác với những gì chúng mong muốn. Trên chiếc xe thiết giáp, Huỳnh Văn Cù vẫn ngẩng cao đầu. Ông đưa cánh tay đã cụt một bàn tay lên chào đồng bào. Một người t.ù đang bị trói, thân thể mang đầy thương tích, nhưng vẫn giữ được phong thái hiên ngang đến những giây phút cuối cùng.Sau đó, Huỳnh Văn Cù bị đưa về bót Séc-tơ. Tại đây, quân Pháp dùng nhiều thủ đoạn tra hỏi, dụ dỗ và t.r.a t.ấ.n nhằm buộc ông khai ra các cơ sở cách mạng. Dù cơ thể đã suy kiệt và mang nhiều thương tích, Ba Cù vẫn không khai báo những người đang hoạt động bên ngoài.Theo lời kể của người thân được tư liệu địa phương ghi lại, trong một lần tra hỏi, quân Pháp từng hỏi ông: “Bao giờ hết Việt Minh?”Huỳnh Văn Cù hiên ngang trả lời: “Khi nào đất hết cỏ thì hết Việt Minh.”Một câu trả lời ngắn gọn, nhưng thể hiện khí phách của người chiến sĩ đã biết rất rõ số phận đang chờ đợi mình. Không thể khuất phục được Huỳnh Văn Cù, quân Pháp sau đó bí mật đưa ông đi thủ tiêu tại khu vực sông Sài Gòn. Thi hài của ông không được tìm thấy.Huỳnh Văn Cù hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Gia đình về sau vẫn làm giỗ ông vào ngày 19 tháng Giêng hằng năm, nhưng không có hài cốt để đưa về và cũng không có một ngôi mộ thực sự để người thân thắp hương.Từ một người thợ may nghèo ở Thủ Dầu Một, Huỳnh Văn Cù đã trở thành một người chỉ huy du kích khiến quân Pháp nhiều lần phải tổ chức truy lùng. Ông mất một bàn tay trong chiến đấu nhưng không rời hàng ngũ. Bị bắt và trói trên xe thiết giáp, ông vẫn hiên ngang chào đồng bào. Bị tra hỏi về ngày Việt Minh chấm dứt, ông chỉ để lại một câu nói được người đời sau nhắc nhớ: “Khi nào đất hết cỏ thì hết Việt Minh.”Ngày nay, tên Huỳnh Văn Cù được đặt cho một tuyến đường tại Thủ Dầu Một để tưởng nhớ người chiến sĩ năm xưa. Nhưng có lẽ điều khiến người ta nhớ nhất về Ba Cù không chỉ là một con đường mang tên ông, mà là hình ảnh người chiến sĩ chỉ còn một bàn tay, bị trói trên xe của đối phương nhưng vẫn ngẩng cao đầu chào đồng bào.Huỳnh Văn Cù ra đi không để lại một nấm mộ. Nhưng ông để lại một câu nói, một khí phách và hình ảnh hiên ngang mà nhiều năm sau vẫn còn được nhắc nhớ.