Huỳnh Văn Nghệ: "Thi tướng" huyền thoại của Chiến khu D (1914 - 1977)
Lịch sử quân sự Việt Nam ghi nhận Thiếu tướng Huỳnh Văn Nghệ (quê ở Tân Uyên, Bình Dương) không chỉ là một chỉ huy quân sự thao lược, mà còn là một hồn thơ hào sảng, lãng mạn. Ông được mệnh danh là "Thi tướng Chiến khu D", đại diện cho vẻ đẹp hòa quyện giữa cây bút và thanh gươm, giữa lý tưởng cách mạng và tâm hồn nghệ sĩ của miền Đông Nam Bộ gian lao mà anh dũng.
Tham gia hoạt động cách mạng từ những năm 1930, khi thực dân Pháp tái chiếm Nam Bộ, Huỳnh Văn Nghệ đã tập hợp lực lượng, xây dựng Chiến khu D (Đồng Nai) thành một căn cứ địa kháng chiến vững chắc bậc nhất. Ông trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh vang dội làm rung chuyển bộ máy cai trị của Pháp, điển hình là trận phục kích giao thông La Ngà (tháng 3 năm 1948). Bằng nghệ thuật bố trí trận địa tài tình, lực lượng của ông đã phá hủy hơn 60 xe quân sự, tiêu diệt hàng trăm sĩ quan Pháp, đánh đòn chí mạng vào huyết mạch giao thông của địch. Lính Pháp thời bấy giờ truyền tai nhau nỗi khiếp sợ mang tên "Tướng Nghệ".
Tuy nhiên, đằng sau sự dũng mãnh trên chiến trường, Huỳnh Văn Nghệ là một thi sĩ với tình yêu Tổ quốc da diết. Những vần thơ ông viết ngay giữa khói lửa chiến tranh mang đậm khí phách hào hùng của người dân Nam Bộ mở cõi, nhưng lại trĩu nặng tình cảm hướng về cội nguồn dân tộc. Câu thơ bất hủ trong bài "Nhớ Bắc" của ông: "Từ độ mang gươm đi mở cõi / Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long" đã trở thành tiếng lòng của hàng triệu người dân miền Nam luôn hướng về Bác Hồ, về Thủ đô thân yêu. Cuộc đời ông là biểu tượng trọn vẹn cho cốt cách của người trí thức miền Nam: kiên quyết trước kẻ thù, nhưng nồng nàn, sâu lắng với quê hương.
