Huỳnh Văn Tiểng – Từ lời hẹn bảy ngày đến buổi phát hình đầu tiên của Sài Gòn giải phóng

Chiều 30/4/1975, giữa những đoàn quân đang tiến vào Sài Gòn có một đoàn xe phủ đầy bụi đường. Những người ngồi trên xe không mang pháo hay xe tăng. Hành trang quan trọng nhất của họ là máy quay, thiết bị kỹ thuật và quyết tâm đưa hình ảnh đất nước thống nhất lên màn ảnh nhỏ.

Người dẫn đầu đoàn là nhà báo Huỳnh Văn Tiểng.

Ông sinh ngày 10/10/1920 tại xã Tân Phú Trung, huyện Củ Chi. Khi còn là học sinh Trường Pétrus Ký, Huỳnh Văn Tiểng đã tham gia phong trào yêu nước. Cùng Mai Văn Bộ và Lưu Hữu Phước, ông hình thành nhóm văn hóa mang tên Hoàng Mai Lưu, sử dụng âm nhạc, sân khấu và lời ca để khơi dậy tinh thần dân tộc trong giới học sinh, sinh viên.

Huỳnh Văn Tiểng là người viết lời cho một số ca khúc giàu khí thế của tuổi trẻ, trong đó có Xếp bút nghiên. Lời ca kêu gọi thanh niên rời bỏ con đường công danh riêng để lên đường vì non sông cũng chính là lựa chọn trong cuộc đời ông. Từ một học sinh yêu nước, Huỳnh Văn Tiểng trở thành cán bộ hoạt động cách mạng, rồi gắn bó lâu dài với báo chí, phát thanh và truyền hình.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia xây dựng nền phát thanh cách mạng tại Nam Bộ. Trong hoàn cảnh kháng chiến vô cùng thiếu thốn, đài phát thanh không chỉ là một cơ sở kỹ thuật. Đó còn là tiếng nói khẳng định chính quyền cách mạng vẫn tồn tại, chiến đấu và gắn bó với nhân dân.

Từ năm 1955, Huỳnh Văn Tiểng công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam. Đến năm 1970, ông được giao tham gia xây dựng cơ sở truyền hình đầu tiên ở miền Bắc với đội ngũ cán bộ được đào tạo tại Cuba và Cộng hòa Dân chủ Đức. Những buổi phát hình thử nghiệm không chỉ đặt nền móng cho truyền hình Việt Nam mà còn là sự chuẩn bị cho một nhiệm vụ lớn hơn: tiếp quản và tổ chức phát sóng tại miền Nam khi đất nước được giải phóng.

Đầu tháng 4/1975, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân đang phát triển mạnh mẽ. Huỳnh Văn Tiểng được giao tổ chức đoàn cán bộ vào tiếp quản hệ thống truyền hình miền Nam. Trước lúc đoàn lên đường, Trưởng ban Tuyên huấn Trung ương Tố Hữu căn dặn: cố gắng sau bảy ngày phải phát được chương trình truyền hình của cách mạng.

Đó là một yêu cầu đầy thử thách. Không ai biết những cơ sở kỹ thuật tại Sài Gòn còn nguyên vẹn hay đã bị phá hủy. Đoàn cũng chưa thể biết sẽ tìm được bao nhiêu nhân viên có khả năng vận hành hệ thống. Trên đường vào Nam, họ phải di chuyển giữa thời điểm chiến dịch đang diễn ra với tốc độ chưa từng có.

Đoàn xe của Huỳnh Văn Tiểng theo sát các cánh quân tiến về Sài Gòn. Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, họ đến thành phố chỉ sau chiếc xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập chưa đầy nửa ngày.

Khi đoàn tới trụ sở đài truyền hình vào tối 30/4, tại đây đã có cán bộ truyền hình từ chiến khu trở về. Nhiều nhân viên của Đài Truyền hình Sài Gòn cũ cũng ở lại chờ lực lượng cách mạng đến tiếp quản. Cơ sở vật chất quan trọng được bảo vệ tương đối nguyên vẹn.

Ngay trong chiều và tối hôm ấy, ba lực lượng truyền hình đã được tập hợp: đoàn cán bộ từ Hà Nội do Huỳnh Văn Tiểng dẫn đầu; lực lượng từ chiến khu do Lê Minh Hiền và Hồ Vĩnh Thuận phụ trách; cùng đội ngũ nhân viên của Đài Truyền hình Sài Gòn cũ.

Trong giờ phút chuyển giao, Huỳnh Văn Tiểng lựa chọn tinh thần đoàn kết và hợp tác. Ông mời những người am hiểu hệ thống kỹ thuật của đài cũ cùng tham gia chuẩn bị chương trình. Không có thời gian cho khoảng cách hay mặc cảm. Mục tiêu chung lúc ấy là nhanh chóng phục hồi hoạt động truyền hình, đem thông tin chính xác đến người dân thành phố.

Sáng 1/5/1975, những nhóm quay phim lập tức lên đường. Phạm Khắc và Trương Nghĩa Tiến ngồi chung xe với Vũ Văn Khoát và Phan Kim Trân của Đài Truyền hình Sài Gòn, ghi lại hình ảnh trên những đường phố vừa được giải phóng. Ở trụ sở đài, các cán bộ kỹ thuật khẩn trương kiểm tra máy móc, xử lý phim và chuẩn bị chương trình.

Mọi công đoạn vốn cần nhiều ngày được thực hiện trong vài giờ.

Đúng 19 giờ ngày 1/5/1975, trên những chiếc máy thu hình tại Sài Gòn xuất hiện lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Bài hát Giải phóng miền Nam vang lên, tiếp đó là lời giới thiệu trang trọng: “Đây là Đài Vô tuyến Truyền hình Sài Gòn Giải phóng”.

Người dân thành phố ngỡ ngàng và xúc động. Chỉ một ngày trước, chiến tranh vẫn hiện diện trên đường phố. Giờ đây, hình ảnh lá cờ cách mạng đã được truyền đến từng gia đình qua màn ảnh nhỏ.

Nhiệm vụ dự kiến hoàn thành trong bảy ngày đã được thực hiện chỉ sau một đêm.

Nhưng đóng góp của Huỳnh Văn Tiểng không dừng lại ở buổi phát hình lịch sử. Những ngày sau đó, ông tiếp tục tập hợp cán bộ từ nhiều nguồn, giữ lại những nhân viên có chuyên môn của đài cũ và tạo điều kiện để họ làm việc trong bộ máy mới. Nhiều người sau này trở thành cán bộ chủ chốt, có người được kết nạp vào Đảng.

Ông còn tiếp nhận đội ngũ trí thức và kỹ thuật viên của Trung tâm Truyền hình Đắc Lộ, đưa bộ phận này trở thành lực lượng sản xuất chương trình thiếu nhi. Cách làm của ông thể hiện một tư tưởng rất tiến bộ: muốn xây dựng đất nước sau chiến tranh phải biết tập hợp con người, trân trọng tài năng và hóa giải những khoảng cách do lịch sử để lại.

Huỳnh Văn Tiểng qua đời năm 2009, sau hơn bảy thập niên hoạt động cách mạng. Cuộc đời ông trải dài từ phong trào học sinh yêu nước, những đài phát thanh giữa chiến khu đến buổi phát hình trên thành phố vừa giải phóng.

Nếu đoàn xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập báo hiệu chế độ cũ đã kết thúc, thì tín hiệu truyền hình tối 1/5/1975 báo hiệu một cuộc sống mới đang bắt đầu. Phía sau tín hiệu ấy là tinh thần quyết đoán, khả năng tập hợp con người và sự tận tụy của nhà báo Huỳnh Văn Tiểng – người đã biến lời hẹn bảy ngày thành một kỳ tích chỉ sau một đêm.