Huỳnh Văn Trí (Mười Trí) – Từ thủ lĩnh Bình Xuyên đến người vận động đồng bào Hòa Hảo theo cách mạng
Huỳnh Văn Trí, thường gọi là Mười Trí, có một cuộc đời đặc biệt và nhiều biến chuyển. Từ một thủ lĩnh giang hồ nổi tiếng ở vùng Bình Xuyên, ông từng nhiều lần bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông giác ngộ và tham gia kháng chiến, tổ chức lực lượng Bộ đội Mười Trí, chiến đấu chống thực dân Pháp và góp phần xây dựng lực lượng cách mạng ở Nam Bộ. Với uy tín trong cộng đồng Hòa Hảo, ông còn đảm nhiệm công tác vận động đồng bào Hòa Hảo tham gia kháng chiến. Sau năm 1954, ông tiếp tục hoạt động cách mạng, tham gia Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Hội đồng Cố vấn của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Sau ngày đất nước thống nhất, ông là Đại biểu Quốc hội khóa VI. Cuộc đời Mười Trí là câu chuyện đặc biệt về sự chuyển biến từ giang hồ sang con đường cách mạng, tinh thần nghĩa hiệp và đóng góp trong công tác vận động quần chúng.
Huỳnh Văn Trí (1903/1909–1979), thường gọi là Mười Trí, sinh tại làng Bà Điểm, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh), trong một gia đình nông dân nghèo. Thời trẻ, do bất mãn với chế độ thực dân và xã hội đương thời, ông trở thành thủ lĩnh nhóm cướp vũ trang Cửu Long Chín Rồng, hoạt động chủ yếu tại vùng Bình Xuyên, Chợ Lớn trong những năm 1930. Tuy nổi tiếng là tướng cướp, ông được nhiều người biết đến bởi tính nghĩa hiệp, giỏi võ, gan dạ và thường nhắm vào các đối tượng giàu có hoặc bị xem là bóc lột người dân nghèo. Trong thời gian này, ông kết giao với Bảy Viễn và hai lần bị thực dân Pháp bắt, lưu đày ra Côn Đảo.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp theo sự vận động của Xứ ủy Nam Kỳ. Ông tổ chức lực lượng Bộ đội Mười Trí, trực thuộc lực lượng Bình Xuyên của Dương Văn Dương (Ba Dương). Sau khi Ba Dương hy sinh, lực lượng của ông được tổ chức thành Chi đội 4 Vệ quốc đoàn Nam Bộ, sau đó chuyển thành Trung đoàn 304. Với uy tín trong giới Bình Xuyên và cộng đồng tín đồ Hòa Hảo, ông được giao nhiệm vụ vận động đồng bào Hòa Hảo tham gia kháng chiến. Ông từng bảo vệ Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ và được tôn xưng là "Sư thúc Hòa Hảo".
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Huỳnh Văn Trí tập kết ra miền Bắc, được học bổ túc văn hóa rồi nhiều lần trở lại miền Nam làm công tác Hòa Hảo vận. Từ những năm 1962–1964, ông hoạt động trong Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam với tư cách là một nhân sĩ Hòa Hảo. Khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập, ông là thành viên Hội đồng Cố vấn của Chính phủ. Sau ngày đất nước thống nhất, ông được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VI, đại diện tỉnh An Giang. Ông qua đời ngày 1 tháng 9 năm 1979 khi đang đương nhiệm. Cuộc đời của Huỳnh Văn Trí được xem là một hành trình đặc biệt, từ một thủ lĩnh giang hồ nổi tiếng trở thành người tham gia cách mạng và có nhiều đóng góp trong công tác vận động quần chúng, đặc biệt đối với đồng bào theo đạo Hòa Hảo.
