Huỳnh Văn Trí - Từ chốn giang hồ đến con đường kháng chiến

Có những con người đi vào lịch sử từ những con đường rất khác thường. Huỳnh Văn Trí, thường gọi là Mười Trí, là một con người như thế.

Thuở trẻ, giữa vùng Sài Gòn – Chợ Lớn đầy biến động, ông từng là một thủ lĩnh giang hồ nổi tiếng. Nhưng phía sau cái tên khiến nhiều người e dè ấy lại là một con người mang trong mình tinh thần nghĩa khí và sự căm phẫn trước cảnh đất nước bị áp bức. Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, Mười Trí đã tìm thấy con đường của đời mình: đem sức lực và cả những người anh em từng theo mình về với kháng chiến.

Ông trở thành Chi đội trưởng Chi đội 4 của Bộ đội Bình Xuyên, chiến đấu dưới sự chỉ huy của những người như Dương Văn Dương và Nguyễn Bình.

Giữa lúc cuộc kháng chiến Nam Bộ đầy thử thách, không phải ai cũng giữ được lời thề ban đầu. Khi Bảy Viễn cùng một số người Bình Xuyên rời bỏ hàng ngũ kháng chiến, Mười Trí cũng trở thành đối tượng bị mua chuộc. Danh vọng, tiền bạc, nhà cửa, chức tước được đặt trước mặt ông. Nhưng người đàn ông từng sống giữa chốn giang hồ ấy đã chọn một điều không thể mua bằng bất cứ thứ gì: lòng trung thành với đất nước. Ông kiên quyết từ chối.

Trong bức thư gửi Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1949, lời lẽ của ông mộc mạc, ngang tàng mà chân thành. Ông tự nhận mình là “thằng em”, gọi Bác Hồ là “anh”, rồi khẳng định lời hứa tiếp tục kháng chiến đến cùng: "Thằng em của anh là Mười Trí gửi thư này chúc anh khỏe mạnh... Thằng Bảy Viễn đã đầu Tây rồi... Nhưng thằng em của anh xin hứa chắc với anh là thằng em của anh sẽ tiếp tục kháng chiến cho tới thắng lợi cuối cùng".

Có lẽ, đó chính là điều đặc biệt nhất ở Huỳnh Văn Trí. Ông không xuất phát từ một trường học cách mạng. Ông đi đến cách mạng bằng con đường của một con người Nam Bộ trọng nghĩa, biết phân biệt điều gì đáng sống, điều gì phải bảo vệ.

Sau này, với mối quan hệ và uy tín trong cộng đồng Phật giáo Hòa Hảo, ông được giao nhiệm vụ vận động quần chúng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết trong những năm kháng chiến. Hình ảnh “Sư Thúc Hòa Hảo” cũng gắn với một giai đoạn đặc biệt trong cuộc đời hoạt động của ông.

Sau năm 1954, Huỳnh Văn Trí tập kết ra Bắc. Khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông lại trở về miền Nam, tiếp tục hoạt động cách mạng và đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Sau ngày đất nước thống nhất, ông được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VI.

Năm 1979, Huỳnh Văn Trí qua đời. Cuộc đời ông là một hành trình nhiều khúc quanh: từ chốn giang hồ đến chiến khu, từ một thủ lĩnh ngang tàng trở thành người chiến sĩ cách mạng. Nhưng có lẽ, điều khiến cái tên Mười Trí còn được nhắc nhớ không nằm ở quá khứ giang hồ, mà ở sự lựa chọn của ông khi đứng trước ngã rẽ lớn nhất cuộc đời. Bởi đôi khi, một con người không được định nghĩa bởi nơi họ đã bắt đầu, mà bởi con đường họ đã lựa chọn để đi đến cuối cùng.