II. BÀI VĂN: NGỌN LỬA TUỔI 17 VÀ TUYÊN NGÔN BẤT TỬ
Nhân vật chính: Lý Tự Trọng (1914 – 1931) – Tên thật là Lê Hữu Trọng (Lê Văn Trọng), người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên, quê ở xã Việt Xuyên, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh (sinh tại Thái Lan). Bối cảnh: Sài Gòn những năm 1930 – 1931, phong trào cách mạng Việt Nam bùng nổ mạnh mẽ. Thực dân Pháp tăng cường khủng bố, giăng lưới mật thám dày đặc hòng đè bẹp các cơ sở cách mạng. Diễn biến chính: 1. Lý Tự Trọng sang Trung Quốc học tập từ nhỏ, được Bác Hồ trực tiếp rèn luyện và giao nhiệm vụ liên lạc, vận chuyển tài liệu cách mạng. Năm 1929, anh về Sài Gòn làm nhiệm vụ liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ. 2. Ngày 9/2/1931, trong buổi mít tinh kỷ niệm một năm Khởi nghĩa Yên Bái tại sân vận động Cây Da Thèm (Sài Gòn), tên thanh tra mật thám Pháp Le Grand xông vào bắt người diễn thuyết. 3. Để bảo vệ đồng chí và phong trào, Lý Tự Trọng rút súng bắn chết tên mật thám rồi anh dũng chặn địch cho đồng đội rút lui. Anh bị địch bắt giữ. 4. Trong ngục tối, mặc cho kẻ thù dùng mọi đòn tra tấn dã man, người thanh niên trẻ vẫn giữ trọn khí tiết, không khai báo bất kỳ thông tin nào của tổ chức. 5. Tại phiên tòa đại hình, khi lập luận rằng anh còn quá trẻ chưa đến tuổi trưởng thành, Lý Tự Trọng dõng dạc tuyên bố câu nói bất hủ: "Tôi hành động không phải không suy nghĩ. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!" Kết cục: Rạng sáng ngày 21/11/1931, thực dân Pháp lén lút đưa anh lên máy chém tại Khám Lớn Sài Gòn khi anh mới tròn 17 tuổi. Anh bước lên bục tử hình với phong thái ung dung, cất cao bài hát Quốc tế ca. Ý nghĩa: Tôn vinh lý tưởng sống cao đẹp, khí phách kiên cường bất khuất và ngọn lửa tiên phong của người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
Trong dòng chảy lịch sử vẻ vang của cách mạng Việt Nam, thế hệ trẻ luôn là lực lượng xung kích đi đầu, sẵn sàng dâng hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Giữa muôn vàn tấm gương anh hùng ngã xuống vì độc lập, tự do, hình ảnh người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên – Lý Tự Trọng – cùng tuyên ngôn bất tử trước tòa án đại hình thực dân đã trở thành ngọn đuốc soi đường, truyền lửa cho biết bao thế hệ thanh niên Việt Nam đứng lên dựng xây và bảo vệ Tổ quốc.
Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh năm 1914 trong một gia đình Việt kiều yêu nước tại tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan. Sớm được tiếp xúc với ánh sáng cách mạng, năm 1926, khi mới 12 tuổi, anh được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) học tập và được lãnh tụ Nguyễn Ai Quốc trực tiếp rèn luyện, đào tạo. Với bản tính thông minh, nhanh nhẹn, anh thành thạo nhiều ngoại ngữ và nhanh chóng trở thành người chiến sĩ liên lạc tin cậy của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Năm 1929, anh trở về Sài Gòn với nhiệm vụ làm liên lạc cho Xứ ủy Nam Kỳ, xây dựng lực lượng thanh niên cứu quốc.
Giữa lòng Sài Gòn bị bao vây bởi mảng lưới mật thám giặc, người thanh niên trẻ tuổi ấy đã thể hiện dũng khí phi thường. Chiều ngày 9 tháng 2 năm 1931, tại sân vận động Cây Da Thèm, nhân kỷ niệm một năm Khởi nghĩa Yên Bái, lực lượng ta tổ chức buổi mít tinh tuyên truyền cách mạng. Khi đồng chí diễn thuyết đang cất lời kêu gọi quần chúng đứng lên, tên thanh tra mật thám Pháp Le Grand hung hãn cùng quân lính ập vào đàn áp. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, Lý Tự Trọng không một chút chần chừ, rút súng bắn gục tên mật thám sừng sỏ, tạo thời gian cho đồng chí và quần chúng giải tán an toàn.
Anh bị kẻ thù vây bắt và đưa về khám ngục Khám Lớn Sài Gòn. Tại đây, thực dân Pháp đã dùng những đòn tra tấn dã man nhất – từ đi điện, kẹp móng tay cho đến đòn roi hành hạ – hòng đè bẹp ý chí và moi móc bí mật của tổ chức. Nhưng trước sự tàn bạo của kẻ thù, Lý Tự Trọng vẫn giữ vững khí tiết sắt đá, một lòng kiên trung bảo vệ Đảng và đồng đội.
Không thể khuất phục được người chiến sĩ trẻ bằng đòn thù, thực dân Pháp mở tòa án đại hình để xét xử anh nhằm đe dọa phong trào cách mạng. Tại phiên tòa, khi bọn thẩm phán khoác áo nhân đạo hờ, cho rằng anh còn quá trẻ, nông nổi và bị xúi giục, Lý Tự Trọng đã đứng thẳng lưng, nhìn thẳng vào mặt kẻ thù dõng dạc tuyên bố: "Tôi hành động không phải không suy nghĩ. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!"
Lời tuyên ngôn đĩnh đạc ấy như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt bọn thống trị, làm chấn động toàn bộ tòa án và rúng động dư luận thời bấy giờ. Rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, kẻ thù lén lút đưa anh lên máy chém. Dù đối mặt với cái chết khi mới tròn 17 tuổi, Lý Tự Trọng vẫn ung dung bước lên bục tử hình, cất cao vang vọng bài hát Quốc tế ca giữa không gian u tối của nhà tù.
Anh hùng Lý Tự Trọng ngã xuống khi tuổi đời còn rực rỡ sắc xuân, nhưng câu nói "Con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng" đã trở thành lý tưởng sống, là kim chỉ nam cho triệu triệu trái tim tuổi trẻ Việt Nam qua mọi thời đại. Tên tuổi và khí chất quật cường của anh mãi mãi là niềm tự hào kiêu hãnh, ngời sáng cùng sông núi Việt Nam.
