“K84 – Kỳ tích trong lòng núi”
Đoạn hồi ký khắc họa giai đoạn gian khổ và sáng tạo bậc nhất trong quá trình xây dựng công trình K9 (sau mang mật danh K84). Nhiệm vụ đặt ra không chỉ là cải tạo hầm ngầm thành một “la-bô” đạt chuẩn kỹ thuật như 75A, mà còn phải tăng cường khả năng chống bom, tên lửa trong bối cảnh chiến tranh ác liệt. Những con số như 1.800 mũi khoan tay để mở cửa hầm, bốn tấn thiết bị được đưa xuống bằng tời tay thay cho cần cẩu, hay hệ thống ray trượt nghiêng 60° để di chuyển thi hài mà không cần người khiên
Công việc khó khăn, nặng nhọc nhất là phải cải tạo hầm ngầm để có thể biến nơi đây thành một la bô ngầm, đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật như ở 75A và tăng cường thêm khả năng chống bom và tên lửa các loại. Với trí thông minh sáng tạo vốn có, các cán bộ, chiến sĩ công binh đã đưa ra những giải pháp thi công rất độc đáo: Để cải tạo hầm ngầm và đưa máy móc thiết bị xuống hầm phải đào một giếng rộng năm mét, sâu sáu mét ngay từ nóc bê tông của hầm ngầm. Phải sử dụng khoan tay để phá kết cấu bê tông, cứ năm xăngtimét vuông phải khoan một mũi, tông cộng phải khoan tới 1.800 mũi khoan mới tạo ra một cửa để đưa bốn tấn thiết bị, trong điều kiện không thể dùng cần cẩu mà phải dùng tời tay để đưa xuống hầm ngầm. Sau đó phải thi công một thiết bị để di chuyển thi hài Bác xuống hầm mà không dùng đến người khiêng để bảo đảm tuyệt đối an toàn. Thiết bị đó là một bộ giá đỡ có bánh xe trượt trên hai đường ray uốn cong theo độ dốc (tới 60°). Hộp thi hài sẽ được đặt trên giá đỡ, luôn giữ được cân bằng dù di chuyển bằng tay, hoặc dùng tời bằng điện. Tác giả sáng kiến này là kỹ sư cơ khí Nguyễn Trung Thành và Vũ Quý Khôi - bộ đội công binh.
Hệ thống cấp điện cho công trình cũng phải được lắp đặt và tính toán lại. Ngoài việc củng cố hệ thống điện lưới quốc gia, còn phải lắp đặt ba tổ máy diêzen. Bộ phận kỹ thuật điện do kỹ sư Nguyễn Trung Thành phụ trách, đã thiết kế lắp đặt ba cụm máy diêzen theo thế chân vạc. Để bảo đảm nguồn điện liên tục, một hệ thống đóng, cắt nguồn điện dự phòng tự động đã được lắp đặt, hệ thống tự động này có thể đảm bảo đưa một trạm diêzen vào hoạt động ngay khi nguồn điện lưới quốc gia bị mất và còn có khả năng chọn trạm diêzen khác thay thế khi cần thiết. Ngoài ra còn lắp đặt hệ thống điều khiển từ xa đối với các máy điều hòa nhiệt độ trong công trình để tránh phải đi lại nhiều, ảnh hưởng tới nhiệt độ và độ ẩm trong phòng để thi hài.
Về nước sạch, để công trình hoạt động được cũng phải thường xuyên có hàng trăm mét khối nước mỗi ngày, chưa kể nước sinh hoạt cho cán bộ. chiến sĩ.
K9 nằm trên độ cao 250 mét so với mực nước biển, nguồn nước cũng rất khó khăn. Để khắc phục khó khăn này, kỹ sư Hoàng Trung Bá đã thiết kế một hệ thống khai thác và sử dụng nước rất tiết kiệm, có hiệu quả.
Tất cả những sáng kiến "tự động hóa" này phải đặt vào bối cảnh năm 1969, chúng ta mới thấy hết được những khó khăn và những ý nghĩa quan trọng của công tác thiết kế thi công. Các chiến sĩ công binh, những người trực tiếp lao động trên công trình đã trải qua những tháng ngày vô cùng gian khổ. Khả năng cung cấp có hạn do ở xa dân, xa chợ búa, lại phải hạn chế đi lại nên bữa ăn của anh em rất đạm bạc. Ngoài ra, anh em còn phải chấp hành nghiêm ngặt chế độ bảo mật, không đi lại, không tiếp xúc với dân, không phơi phóng linh tinh, thậm chí không cả thư từ trong những ngày làm việc tại công trình. Nhưng, tuy thiếu thốn, gian khổ, lao động cường độ cao, anh em vẫn rất vui vẻ, tự hào khi được Đảng, Nhà nước, quân đội giao cho thi công một công trình đặc biệt nên họ đã thi đua nhau, đạt năng suất cao, đẩy nhanh tiến độ công trình"1.
Ngày 15 tháng 12 năm 1969, công trình hoàn thành và từ đây được mang mật danh K84.
Sau khi K84 hoàn thành, đêm 23 tháng 12 năm 1969, thi hài của Bác đã được chuyển từ 75A lên K84.
