KAN LỊCH – CÔ GÁI PA CÔ VÀ HAI NGÀY RƯỠI NẰM GIỮA ĐỒI TRANH A LƯỚI

Tháng 5 năm 1964.

Giữa vùng núi A Lưới, nắng đổ xuống những đồi tranh như thiêu như đốt.

Một tổ du kích nằm im sát sân bay.

Trong số họ có một cô gái người Pa Cô mới ngoài hai mươi tuổi.

Tên cô là Kan Lịch.

Một ngày trôi qua.

Rồi ngày thứ hai.

Không có điều kiện ăn uống đầy đủ, họ vẫn kiên trì nằm lại.

Hai ngày rưỡi nhịn đói, khát để chờ thời cơ.

Và rồi chiếc máy bay vận tải xuất hiện.

Kan Lịch cùng đồng đội đã chờ đúng khoảnh khắc ấy.

Theo tư liệu thành tích, tổ du kích bắn rơi chiếc máy bay vận tải, đồng thời Kan Lịch còn trực tiếp bắn 4 đối phương trong sân bay.

Đó là một trong những trận đánh tiêu biểu làm nên tên tuổi của người nữ du kích Pa Cô giữa núi rừng A Lưới.

Từ cô gái buôn làng đến người nữ du kích

Kan Lịch sinh năm 1943, dân tộc Tà Ôi (Pa Cô), quê xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Năm 1961, bà tham gia du kích.

Nhưng những ngày đầu, Kan Lịch chưa được giao trực tiếp chiến đấu.

Nhiệm vụ của cô gái trẻ là canh gác và phục vụ cơm nước cho anh em.

Kan Lịch vui vẻ chấp hành.

Nhưng sau những giờ hoàn thành nhiệm vụ, bà tranh thủ học quân sự.

Bà tập sử dụng vũ khí, học cách chiến đấu và vận động những phụ nữ khác trong buôn làng cùng làm chông, làm bẫy, tham gia du kích.

Điều quan trọng hơn cả là Kan Lịch muốn chứng minh một điều:

Phụ nữ cũng có thể trực tiếp chiến đấu bảo vệ quê hương.

Dần dần, bà tạo được niềm tin trong đồng bào.

Bàn chân bị thương vẫn xin đi chiến đấu

Năm 1963, trước một trận đánh, Kan Lịch bị chông đâm vào chân.

Nhưng bà vẫn kiên quyết xin nhận nhiệm vụ.

Đêm ấy, Kan Lịch cùng tổ du kích bí mật lọt được vào bốt đối phương khi những người bên trong đang ngủ.

Trời quá tối.

Khó xác định chính xác vị trí.

Kan Lịch nghĩ ra một cách.

Bà bất ngờ cất tiếng gọi lớn.

Những người đang ngủ giật mình, hoảng hốt ngồi bật dậy.

Ngay lập tức, tổ du kích xác định được mục tiêu và nổ súng.

Theo tài liệu, tổ diệt 4 đối phương, trong đó Kan Lịch trực tiếp bắn một người.

Một tình huống rất ngắn, nhưng cho thấy phẩm chất sẽ theo Kan Lịch trong nhiều trận đánh sau này:

bình tĩnh – linh hoạt – biết tìm cách biến bất lợi thành thời cơ.

Hai ngày rưỡi bên sân bay A Lưới

Một năm sau, Kan Lịch nhận nhiệm vụ khó khăn hơn.

Tháng 5/1964, bà dẫn một tổ du kích bí mật tiếp cận sân bay A Lưới.

Họ phải nằm phục giữa đồi tranh.

Nắng gay gắt.

Đói.

Khát.

Nhưng nếu rời vị trí, cơ hội có thể mất.

Một ngày.

Hai ngày.

Rồi hơn nửa ngày nữa.

Tổ du kích vẫn kiên trì chờ đợi.

Cuối cùng, mục tiêu xuất hiện.

Theo tư liệu, họ đã bắn rơi một máy bay vận tải. Kan Lịch đồng thời trực tiếp bắn 4 đối phương trong khu vực sân bay.

Sự kiên trì của người nữ du kích Pa Cô đã được đền đáp sau hai ngày rưỡi nằm phục kích.

Quay lại cứu đồng đội

Tháng 3/1965, Kan Lịch cùng tổ du kích thực hiện nhiệm vụ điều tra sân bay A Lưới.

Sau một đêm hoạt động, trên đường rút ra, họ bất ngờ lọt vào ổ phục kích.

Một thành viên trong tổ bị bắt.

Tình thế hết sức bất lợi.

Kan Lịch nhanh chóng lấy lại bình tĩnh.

Thay vì chỉ tìm cách đưa những người còn lại rút khỏi khu vực, bà tổ chức đánh ngược trở lại.

Cuộc chiến diễn ra quyết liệt.

Theo tư liệu, Kan Lịch cùng đồng đội diệt 3 đối phương, giải cứu được người vừa bị bắt, rồi đưa cả tổ trở về căn cứ an toàn.

Những tháng ngày vây đồn A Lưới

Từ tháng 5 đến tháng 9/1965, Kan Lịch được giao một nhiệm vụ có quy mô lớn hơn.

Bà chỉ huy cụm du kích các xã Hồng Bắc, Hồng Nam, Hồng Trung cùng một trung đội bộ đội địa phương bao vây đồn A Lưới.

Đó là những tháng giữa mùa mưa miền núi.

Điều kiện sinh hoạt, chiến đấu vô cùng khó khăn.

Nhưng Kan Lịch cùng lực lượng của mình liên tục duy trì sức ép quanh đồn.

Theo tư liệu, hoạt động bao vây kéo dài khiến lực lượng trong đồn bị thiệt hại và không dám ra xa khỏi nơi đóng quân.

Từ một cô gái từng được giao nhiệm vụ phục vụ cơm nước, Kan Lịch lúc này đã trở thành người tổ chức và chỉ huy lực lượng chiến đấu.

Trận Tà Rê

Một trong những trận đánh thể hiện rõ năng lực chỉ huy của Kan Lịch diễn ra tại lô cốt Tà Rê.

Bà nghiên cứu tình hình, lựa chọn thời cơ và tổ chức hiệp đồng.

Thời điểm tiến công được tính toán vào lúc lực lượng trong cứ điểm tập trung giữa sân ăn cơm chiều.

Người gác bị xử lý trước.

Sau đó các mũi đồng loạt tiến công.

Theo tư liệu, lực lượng do Kan Lịch chỉ huy đã diệt gọn một trung đội, trong đó có 2 lính Mỹ.

Sau thất bại, đối phương xây dựng lại lô cốt kiên cố hơn và tăng cường canh gác.

Kan Lịch tiếp tục điều tra.

Bà lại dẫn du kích trở lại.

Trận đánh tiếp theo gây thêm tổn thất, cuối cùng buộc lực lượng đối phương phải rời khỏi lô cốt Tà Rê.

Không chỉ cầm súng

Điểm đặc biệt ở Kan Lịch không chỉ nằm ở thành tích chiến đấu.

Bà thường xuyên dẫn những tổ du kích nam, nữ còn ít kinh nghiệm thực hiện nhiệm vụ, qua đó giúp họ trưởng thành.

Bà vận động nhân dân tăng gia sản xuất.

Bà xây dựng lực lượng du kích.

Và khi gặp công việc khó, Kan Lịch thường tự mình làm trước, lấy kết quả thực tế để mọi người tin tưởng làm theo.

Từ một cô gái người Pa Cô ở A Lưới, bà dần trưởng thành thành Chính trị viên phó Huyện đội vùng B, tỉnh Thừa Thiên.

Theo tư liệu tuyên dương, Kan Lịch đã trực tiếp diệt 49 đối phương, chưa kể số thương vong do chông, mìn và trong các trận do bà chỉ huy; bắn rơi một máy bay vận tải, bắn hỏng một máy bay khác, phá sập hai công trình của đối phương.

Bà được tặng 2 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì.

Ngày 17 tháng 9 năm 1967, Kan Lịch được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Từ cô gái từng làm nhiệm vụ canh gác, nấu cơm cho đội du kích đến người cán bộ chỉ huy chiến đấu, hành trình của Kan Lịch gắn với một thông điệp rất rõ:

Giữa núi rừng A Lưới, người con gái Pa Cô ấy đã chứng minh bằng chính cuộc đời mình rằng phụ nữ không chỉ đứng phía sau cuộc chiến – họ cũng có thể trở thành những người tổ chức, chỉ huy và trực tiếp chiến đấu nơi khó khăn nhất.