Kế hoạch "bỏ núi về miền xuôi" thiên tài của Nguyễn Chích cứu nguy cho nghĩa quân Lam Sơn

Trong giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418 - 1428), khi nghĩa quân mới dấy binh dựng cờ chống lại ách thống trị tàn bạo của nhà Minh, lực lượng của ta còn rất mỏng manh, trang thiết bị thiếu thốn. Hơn thế nữa, do chiến thuật chưa hoàn thiện, nghĩa quân liên tục bị quân Minh dồn đuổi, bao vây ngặt nghèo tại vùng rừng núi Lam Sơn hiểm trở (Thanh Hóa).

Có những thời điểm, tình thế của nghĩa quân rơi vào cảnh ngàn cân treo sợi tóc: lương thảo cạn kiệt hoàn toàn, binh sĩ phải ăn rau rừng, củ nâu trừ bữa, áo quần rách rưới, bệnh tật hoành hành. Trong khi đó, quân Minh liên tục dùng hỏa lực và lực lượng đông đảo đánh phá hòng bóp chết cuộc khởi nghĩa ngay từ trong trứng nước. Đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt hoàn toàn, bộ tham mưu của Lê Lợi vô cùng trăn trở, bế tắc.

Giữa lúc dầu sôi lửa bỏng ấy, một tướng lĩnh áo vải tên là Nguyễn Chích – người vốn là thủ lĩnh của một đội nghĩa quân tự lập ở vùng Nghệ An - đã dâng lên Lê Lợi một kế hoạch quân sự táo bạo, đi ngược lại hoàn toàn với lối tư duy phòng thủ cũ: "Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng người đông, tài nguyên phong phú. Ta trước hết phải lấy đất Nghệ An làm chỗ đứng chân, xây dựng lực lượng, rồi từ đó quay ra đánh Đông Quan (Hà Nội) thì giặc tự khắc sẽ bị tiêu diệt".

Ban đầu, ý kiến này vấp phải nhiều sự e dè vì việc bỏ núi rừng hiểm trở để di chuyển xuống vùng đồng bằng, trung du rộng lớn đầy rẫy quân địch là vô cùng nguy hiểm. Tuy nhiên, bằng nhãn quan chiến lược sắc bén, Lê Lợi đã quyết định tán thành tuyệt đối và ra lệnh thực hiện ngay kế hoạch chuyển hướng nam tiến.

Quả nhiên, khi nghĩa quân Lam Sơn bất ngờ thực hiện cuộc hành quân lớn, vượt hàng trăm cây số đánh chiếm trọn vùng Nghệ An - Hà Tĩnh, cục diện chiến trường thay đổi hoàn toàn chỉ trong chớp mắt. Từ một lực lượng bị động cố thủ trong rừng sâu, nghĩa quân bỗng chốc nắm giữ trong tay một bàn đạp chiến lược vô cùng vững chắc với nguồn nhân lực, vật lực dồi dào, thu hút hàng vạn nghĩa sĩ khắp nơi gia nhập. Kế hoạch "bỏ núi về miền xuôi" của Nguyễn Chích đã trở thành bước ngoặt vĩ đại nhất, đưa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn bước sang trang mới và đi đến thắng lợi hoàn toàn.