Kẻ tôn thờ những bức tường rêu và cơn đói nghệ thuật

Nhắc đến Bùi Xuân Phái là nhắc đến "Phố Phái". Nhưng đằng sau những bức tranh phố cổ lừng danh là một cuộc đời lam lũ. Có những giai đoạn, ông nghèo đến mức không có tiền mua toan, phải vẽ lên vỏ bao thuốc lá, bìa các-tông hay bất cứ thứ gì có thể bám màu. Người ta vẫn kể về những "bức tranh đổi phở" tại quán phở của ông Tư lùn hay quán cà phê Lâm.
Ông không quan tâm đến việc vẽ để phục vụ mục đích tuyên truyền hay danh vọng, ông chỉ vẽ những gì trái tim ông thấy: một Hà Nội trầm mặc, cũ kỹ và có phần buồn bã. Giữa lúc xã hội hừng hực khí thế, hội họa của ông bị coi là "ủy mị". Nhưng ông không thay đổi. Ông sống lặng lẽ trong căn gác nhỏ phố Thuốc Bắc, khói thuốc lá ám vàng ngón tay, lặng lẽ ghi lại linh hồn của phố. Cái chết của ông cũng lặng lẽ như chính hội họa của mình, để lại một di sản khổng lồ mà sau này người ta phải dùng rất nhiều tiền mới mua lại được những mảnh bìa các-tông mà ông từng vẽ khi đói lòng.