Kể về Đồng chí Lương Văn Tri là đảng viên thế hệ đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam
Từ năm 1931 đến giữa năm 1938, đồng chí Lương Văn Tri đã có nhiều đóng góp cho sự ra đời những chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Lạng Sơn, góp phần quan trọng vào việc lãnh đạo, chỉ đạo sự phát triển phong trào cách mạng của các tỉnh biên giới Việt - Trung, tạo tiền đề cho việc xây dựng căn cứ địa và hoạt động của phong trào cách mạng những năm tiếp theo. Xứ ủy Bắc Kỳ đánh giá cao đóng góp của đồng chí Lương Văn Tri đối với hoạt động của Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam ở vùng núi biên giới Việt - Trung giai đoạn 1931-1938.
Cuối tháng 11/1939, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ Hoàng Văn Thụ phân công đồng chí Ngô Thế Sơn, Xứ ủy viên liên hệ với đồng chí Mã Khánh Phương đón đồng chí Lương Văn Tri từ Long Châu (Trung Quốc) về nước. Ngay sau khi về nước, đồng chí Lương Văn Tri đã được Trung ương chỉ định là Ủy viên Ban Thường vụ Xứ ủy, phụ trách công tác quân sự, chỉ đạo tổ chức mở các lớp huấn luyện quân sự.
Năm 1940, đồng chí Lương Văn Tri trực tiếp tổ chức một số lớp huấn luyện quân sự cho cán bộ Xứ ủy Bắc Kỳ và một số tỉnh phía bắc. Đồng chí Lương Văn Tri vừa là cán bộ quản lý, vừa là người trực tiếp huấn luyện kiến thức cho các học viên6. Kỹ năng truyền đạt, trình độ, kiến thức của đồng chí Lương Văn Tri đã bộc lộ rõ tư chất khoa học, bản lĩnh sáng tạo và tầm nhìn chiến lược về quân sự.
Ngày 27/9/1940, khởi nghĩa Bắc Sơn bùng nổ và làm cho kẻ thù hoang mang. Nhưng nổ ra trong điều kiện thời cơ cách mạng chưa chín muồi nên khởi nghĩa Bắc Sơn cuối cùng thất bại. Thực hiện nghị quyết của Hội nghị Trung ương Đảng (họp từ ngày 06 đến ngày 09/11/1940) về thành lập đội du kích Bắc Sơn, đầu năm 1941, đồng chí Lương Văn Tri được đảm nhận chức Chỉ huy trưởng Đội du kích Bắc Sơn có nhiệm vụ củng cố Đội du kích và xây dựng căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai.
Sau khi nắm tình hình, đồng chí Lương Văn Tri chỉ đạo củng cố đội du kích Bắc Sơn, sắm thêm vũ khí và mở một số lớp huấn luyện quân sự, chính trị cho Đội du kích Bắc Sơn, cán bộ các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh. Với sự hoạt động năng nổ của đồng chí Lương Văn Tri và một số cán bộ tăng cường của Xứ ủy Bắc Kỳ, trong một thời gian ngắn, cơ sở cách mạng và phong trào đấu tranh ở các xã Vũ Lăng, Vũ Lễ, Hữu Vĩnh, Ngư Viễn (Bắc Sơn) và Lâu Thượng, Phú Thượng, Tràng Xá (Võ Nhai) phát triển và trở thành căn cứ địa vững mạnh của Đội du kích.
Ngày 23/02/1941, Đội cứu quốc quân Bắc Sơn ra đời tại căn cứ Khuổi Nọi, xã Vũ Lễ, huyện Bắc Sơn (nay là xã Vũ Lễ, tỉnh Lạng Sơn) gồm 32 người, do đồng chí Lương Văn Tri làm Chỉ huy trưởng, đồng chí Chu Văn Tấn làm Chỉ huy phó. Với vai trò Chỉ huy trưởng, đồng chí Lương Văn Tri đã có nhiều đóng góp trong việc phát triển phong trào cách mạng, căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai được xây dựng, củng cố vững chắc, trở thành căn cứ địa cách mạng của cả nước.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng, ngày 25/7/1941, thực dân Pháp huy động lực lượng đàn áp khốc liệt quy mô lớn đối với căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai. Nhiều làng bản bị đốt phá, nhiều quần chúng cách mạng bị giết, bị bắt và bị tra tấn dã man. Để bảo toàn lực lượng, đồng chí Phùng Chí Kiên, Chỉ huy trưởng và đồng chí Lương Văn Tri, Chính trị viên Đội cứu quốc quân Bắc Sơn đã họp bàn với Đảng bộ Bắc Sơn quyết định rút toàn bộ Đội cứu quốc quân chia làm 2 phân đội theo hai hướng lên Cao Bằng và ra khu vực biên giới Việt - Trung.
