KÉO PHÁO Ở ĐIỆN BIÊN

Khoảng trung tuần tháng 1 năm 1954, ta đưa pháo vào trận địa. Này “hò dô ta nào, kéo pháo ta vượt qua đèo”… Các bạn có biết không? Mỗi khẩu pháo nặng hàng mấy tấn thép được kéo lên dốc, phải dùng tới 150 đến 160 chiến sĩ trẻ, khỏe để kéo, phải đi quanh co những ngọn núi có độ dốc cao tới 60 đến 70 độ. Lại có lúc phải đưa pháo qua những vực sâu thẳm mà không có đường, phải lấy đá kè đắp thành đường cho pháo đi qua... Khi lên dốc phải vừa kéo vừa có người liên tục dùng khúc gỗ nhỏ có hình cạnh tam giác chèn vào phía sau bánh xe của pháo, để pháo khỏi tuột xuống dốc. Sau mỗi nhịp kéo, khẩu pháo chỉ nhích lên chừng 30 đến 40 cm. Mỗi đêm, nếu đường ít dốc và khô ráo thì pháo nhích được vài ba cây số, nếu gặp trời mưa, đường trơn thì chỉ kéo được 500 đến 600 mét.

Kéo pháo lên dốc đã vất vả, nhưng đưa pháo xuống dốc còn cực nhọc gấp nhiều lần. Vì phải xuống theo sườn núi quanh co, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm. Phải có hàng trăm người ghìm dây thả pháo từ từ, số người đứng trước thì thay nhau chèn pháo, giữ cho khẩu pháo đi đúng hướng, đúng đường xuống dốc. Qua thực tế kéo pháo, anh em có sáng kiến làm “tời”, buộc dây kéo pháo vào trục tời, đầu bên kia buộc vào hai càng của pháo, dùng tời thả pháo xuống dần, vừa thả vừa chèn để pháo khỏi lao nhanh, nhằm đảm bảo an toàn cho cả người và pháo.

Việc kéo pháo vào trận địa thường bố trí vào ban đêm, để tránh phi pháo của địch. Khi qua rừng rậm, đường kéo pháo kín đáo thì được tranh thủ kéo pháo ban ngày. Sau hơn một tuần khẩn trương kéo pháo cả ngày lẫn đêm, các chiến sĩ của sư đoàn đã hoàn thành nhiệm vụ kéo pháo vào trận địa quy định, bảo đảm bí mật, an toàn.

Bỗng nhiên ngày 26 tháng 1 năm 1954, Đảng ủy mặt trận họp nhất trí với đề xuất của đồng chí Chỉ huy trưởng chiến dịch quyết định đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Đại đoàn 312 lại được lệnh kéo pháo ra.

Để hoàn thành nhiệm vụ kéo pháo ra, Chỉ huy trưởng quyết định thành lập Ban chỉ đạo, chỉ huy kéo pháo ra, có đồng chí Chính ủy pháo binh và đồng chí Lê Trọng Tấn - Đại đoàn trưởng Đại đoàn 312 tham gia. Phiên họp đầu tiên bàn nhiều biện pháp lãnh đạo tư tưởng bộ đội, quyết tâm vượt khó, giữ vững lòng tin, nhấn mạnh việc kéo pháo ra phải an toàn tuyệt đối cả về người và pháo. Việc kéo pháo vào đã khó, lãnh đạo kéo pháo ra còn khó gấp nhiều lần.

Để cô lập triệt để tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tạo mọi thuận lợi cho các đơn vị kéo pháo ra và cho công tác chuẩn bị của toàn chiến dịch, Đại đoàn 308 được lệnh mở cuộc tiến công mới vào phòng tuyến của địch ở lưu vực sông Nậm Hu (Thượng Lào) vào chiều ngày 26 tháng 1 năm 1954.

Đại đoàn 312 chúng tôi bắt đầu kéo pháo ra từ ngày 27 tháng 1 năm 1954. Trở lại những dốc đèo hiểm trở, đường kéo pháo ngày càng lầy lội, vì có hàng vạn người qua lại. Địch bắn đại bác trúng Đại đội 21 đang kéo pháo ra, một số chiến sĩ hy sinh và một số bị thương. Nhưng mọi người không hề nao núng.

Nhiệm vụ gian nan và nguy hiểm, đã có nhiều chiến sĩ ốm, sốt liên miên, không ăn uống được, cán bộ cho nghỉ vẫn xung phong kéo pháo. Nhiều cán bộ, chiến sĩ thức trắng đêm, ăn uống thiếu thốn, thiếu rau xanh nên phải đào củ mài, lấy bắp chuối, rau chuối, rau rừng để ăn thêm... Những đêm cuối tháng trời tối, đường dốc cheo leo, việc kéo pháo càng nặng nhọc, đổ cả mồ hôi và máu. Ở đơn vị bạn có đồng chí Tô Vĩnh Diện đã hy sinh thân mình cứu pháo, không để pháo lao xuống vực sâu... Tấm gương anh dũng hy sinh của anh Diện đã cổ vũ tinh thần các chiến sĩ kéo pháo toàn đơn vị.

Trong những ngày kéo pháo gian khổ, nhân dân hậu phương đã gửi hàng ngàn lá thư, tặng phẩm, bánh chưng ra tiền tuyến cho bộ đội ăn tết, cổ vũ phong trào thi đua lập công mừng xuân mới. Đúng Tết âm lịch, ngày 5 tháng 2 năm 1954, các đơn vị toàn Đại đoàn hoàn thành nhiệm vụ kéo pháo ra đúng điểm quy định tại cây số 70 đường Tuần Giáo.

Trong thời gian kéo pháo, chỉ tính riêng Trung đoàn 141 đã có 29 đồng chí hy sinh, 106 đồng chí bị thương. Đại đội 243 của Trung đoàn 141 được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba.

Đồng chí Hoàng Vân - Đội trưởng Đội văn công Đại đoàn đã sáng tác bài “Hò kéo pháo” ngay tại trận địa “Dốc núi cao cao, nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi. Vực sâu thăm thẳm, vực nào sâu bằng chí căm thù”. Bài hát sẽ còn vang vọng mãi đến mai sau...