KÉO PHÁO RA – MỘT QUYẾT ĐỊNH LỊCH SỬ

KÉO PHÁO RA – MỘT QUYẾT ĐỊNH LỊCH SỬ

Câu chuyện phía sau quyết định chuyển phương châm tác chiến ở Điện Biên Phủ

NHÂN VẬT LỊCH SỬ

Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận Điện Biên Phủ.

THỜI KỲ LỊCH SỬ

Ngày 26/1/1954 – Chiến dịch Điện Biên Phủ, thời điểm chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

PHẦN 1. MỘT TRẬN ĐÁNH ĐÃ ĐƯỢC CHUẨN BỊ

Đầu tháng 1/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp lên đường ra mặt trận Điện Biên Phủ.

Lúc này, Bộ Chỉ huy chiến dịch đã chuẩn bị một phương án táo bạo:

“Đánh nhanh, giải quyết nhanh.”

Theo kế hoạch ban đầu, quân ta dự kiến tập trung lực lượng, dùng pháo binh và bộ binh đánh mạnh, nhanh chóng tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ trong thời gian ngắn. Tài liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết kế hoạch ban đầu đặt mục tiêu giải quyết Điện Biên Phủ trong khoảng 3 đêm, 2 ngày.

Mọi thứ được gấp rút chuẩn bị.

Bộ binh tiến vào vị trí tập kết.

Pháo binh bắt đầu kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn qua núi rừng.

Công binh mở đường.

Dân công vận chuyển lương thực, đạn dược.

Những khẩu pháo dần xuất hiện quanh lòng chảo Điện Biên.

Tất cả dường như đã sẵn sàng cho giờ nổ súng.

Nhưng chiến trường không đứng yên.

Trong khi quân ta đang chuẩn bị, quân Pháp cũng đang từng ngày củng cố Điện Biên Phủ.

Và chính điều đó đã khiến người chỉ huy phải đặt lại một câu hỏi vô cùng quan trọng:

Nếu đánh theo kế hoạch cũ, liệu có chắc thắng không?

5

Chú thích ảnh: Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Chỉ huy chiến dịch trong những ngày chuẩn bị Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nguồn tham khảo: Bộ Quốc phòng; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN 2. ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐÃ KHÁC VỚI NHỮNG GÌ TA DỰ TÍNH

Khi nghiên cứu chiến trường, Bộ Chỉ huy nhận thấy tình hình đã thay đổi rất nhiều.

Ban đầu, Điện Biên Phủ chỉ là một tập đoàn cứ điểm đang trong quá trình xây dựng.

Nhưng đến cuối tháng 1/1954, quân Pháp đã tăng cường lực lượng, củng cố hệ thống phòng thủ và xây dựng thêm nhiều công sự.

Theo tài liệu lịch sử của Bộ Quốc phòng, quân Pháp đã biến Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm mạnh, trong khi việc chuẩn bị của quân ta, đặc biệt là khả năng hiệp đồng giữa bộ binh với pháo binh và phòng không, vẫn chưa hoàn toàn đầy đủ.

Ngày 25/1, bộ đội ta đã đến vị trí tập kết, phần lớn pháo binh cũng đã vào trận địa.

Nhưng chính lúc này, những thông tin mới nhất về quân Pháp khiến Bộ Chỉ huy phải xem xét lại toàn bộ kế hoạch.

Quân Pháp đã tăng lực lượng lên 15 tiểu đoàn.

Hồng Cúm ở phía Nam được tăng cường mạnh.

Một sân bay mới được xây dựng.

Hệ thống phòng ngự ngày càng hoàn chỉnh.

Điện Biên Phủ không còn là một cứ điểm có thể dễ dàng bị đánh nhanh như dự kiến.

Nó đã trở thành một pháo đài.

Và nếu quân ta tung toàn bộ lực lượng vào một trận đánh quyết định ngay lập tức, thất bại sẽ phải trả giá bằng sinh mạng của hàng vạn người.

Đó chính là điều khiến người chỉ huy phải suy nghĩ.

4

Chú thích ảnh: Hệ thống tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ được quân Pháp củng cố mạnh trước khi chiến dịch nổ súng.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bộ Quốc phòng.

PHẦN 3. “CHẮC THẮNG MỚI ĐÁNH”

Trước khi lên đường ra mặt trận, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn:

“Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh.”

Câu nói ấy lúc này trở lại trong suy nghĩ của người chỉ huy.

Bởi nếu đánh nhanh, quân ta có một lợi thế:

Yếu tố bất ngờ.

Nhưng đổi lại, quân ta phải đối mặt với một hệ thống phòng thủ ngày càng mạnh.

Pháo binh chưa có đủ điều kiện để phát huy hết sức mạnh.

Công tác hiệp đồng chưa thật hoàn chỉnh.

Quân Pháp có pháo binh, xe tăng, máy bay và hệ thống công sự kiên cố.

Nếu trận đánh kéo dài ngoài dự kiến, phương án “đánh nhanh” sẽ mất đi lợi thế.

Nhưng nếu trận đánh thất bại ngay từ đầu thì hậu quả còn nghiêm trọng hơn.

Đó không phải một trận đánh thông thường.

Đó là trận quyết chiến chiến lược.

Phía sau Điện Biên Phủ là cả cuộc kháng chiến.

Là sinh mạng của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ.

Và là vận mệnh của một dân tộc đang tiến tới thời khắc quyết định.

Vì vậy, câu hỏi không còn là:

“Có thể đánh không?”

Mà là:

“Đánh thế nào để chắc thắng?”

Chú thích ảnh: Đại tướng Võ Nguyên Giáp nghiên cứu tình hình chiến trường và chỉ đạo tác chiến trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nguồn tham khảo: Bộ Quốc phòng; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN 4. ĐÊM 25, RẠNG SÁNG 26 THÁNG 1

Đêm 25/1/1954.

Toàn mặt trận đang chờ lệnh.

Pháo đã vào vị trí.

Bộ binh đã sẵn sàng.

Giờ nổ súng đã cận kề.

Nhưng tại Sở Chỉ huy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn chưa thể yên tâm.

Sau này, trong hồi ức của mình, ông gọi đây là “quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy”.

Ông cân nhắc tình hình địch.

Cân nhắc lực lượng ta.

Cân nhắc khả năng pháo binh.

Cân nhắc việc bảo đảm hậu cần nếu chiến dịch kéo dài.

Và trên hết là sinh mạng của những người lính đang chờ lệnh.

Nếu giữ nguyên phương án cũ, quân ta sẽ đánh trong điều kiện mà người chỉ huy không thể khẳng định chắc chắn thắng lợi.

Nếu thay đổi, toàn bộ chiến dịch sẽ phải tổ chức lại.

Pháo đã kéo vào.

Trận địa đã chuẩn bị.

Bộ đội đã sẵn sàng.

Bây giờ phải nói với họ:

Dừng lại.

Không nổ súng.

Kéo pháo ra.

Đó là một mệnh lệnh vô cùng khó khăn.

Nhưng lịch sử đôi khi được quyết định chính trong những khoảnh khắc như thế.

6

Chú thích ảnh: Sở Chỉ huy chiến dịch tại Mường Phăng – nơi Bộ Chỉ huy theo dõi và chỉ đạo chiến dịch.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bộ Quốc phòng.

PHẦN 5. 11 GIỜ TRƯA NGÀY 26/1

11 giờ trưa ngày 26/1/1954.

Mệnh lệnh được đưa ra.

Hoãn cuộc tiến công.

Kéo pháo ra.

Chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Một quyết định làm thay đổi toàn bộ chiến dịch.

Những khẩu pháo vừa mất bao ngày đêm kéo vào trận địa lại phải quay trở ra.

Những người lính kéo pháo gần như không thể tin được.

Họ đã kiệt sức sau những đêm kéo pháo.

Có người đã bị thương.

Có người đã hy sinh.

Nhưng giờ đây họ lại phải làm lại tất cả.

Không phải kéo pháo vào.

Mà là:

Kéo pháo ra.

Mệnh lệnh ấy không phải sự lùi bước.

Đó là sự thay đổi để chuẩn bị cho một trận đánh chắc chắn hơn.

Theo báo cáo gửi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trường Chinh và Bộ Chính trị, Bộ Chỉ huy mặt trận xác định phải tiêu diệt từng bước, đồng thời điều chỉnh bộ đội và đưa pháo trở lại phía Đông để có thể cơ động sử dụng.

Và từ khoảnh khắc ấy, một cuộc chiến mới bắt đầu.

Chú thích ảnh: Bộ đội kéo pháo ra khỏi trận địa sau quyết định thay đổi phương châm tác chiến ngày 26/1/1954.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN 6. KÉO PHÁO RA – MỘT CUỘC CHIẾN KHÁC

Kéo pháo vào đã gian khổ.

Kéo pháo ra còn nguy hiểm hơn.

Đường đi đã bị máy bay Pháp phát hiện.

Nhiều đoạn đường dốc trơn trượt.

Những khẩu pháo nặng hàng tấn phải được ghìm xuống từng mét.

Người đi trước phải điều khiển.

Người phía sau phải giữ dây.

Người hai bên phải chèn bánh.

Chỉ cần một mắt xích gặp sự cố, cả khẩu pháo có thể lao xuống vực.

Và chính trong cuộc kéo pháo ra ấy, ngày 1/2/1954, tại Dốc Chuối, Tô Vĩnh Diện đã hy sinh khi dùng thân mình chèn khẩu pháo, cứu pháo khỏi lao xuống vực.

Câu chuyện về Tô Vĩnh Diện đã trở thành một trong những biểu tượng bất tử của con đường kéo pháo Điện Biên.

Nhưng ông không phải người duy nhất chịu đựng gian khổ.

Hàng nghìn người lính phải quay trở lại con đường vừa đi qua.

Họ kéo.

Ghìm.

Chèn.

Dừng.

Rồi lại kéo.

Một quyết định trên bàn chỉ huy đã biến thành hàng vạn giờ lao động, mồ hôi và cả máu của những người ở dưới trận địa.

Đó là cái giá của sự thay đổi.

Nhưng cái giá ấy đã giúp bảo toàn lực lượng cho một trận đánh lâu dài.

4

Chú thích ảnh: Dốc Chuối – nơi Tô Vĩnh Diện hy sinh khi dùng thân mình chèn pháo trong quá trình kéo pháo ra.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

PHẦN 7. TỪ “ĐÁNH NHANH” ĐẾN “ĐÁNH CHẮC”

Sau khi kéo pháo ra, quân ta không dừng lại.

Một hệ thống trận địa mới được xây dựng.

Công binh mở thêm đường.

Pháo binh được bố trí lại.

Các đơn vị bộ binh tổ chức lại đội hình.

Hệ thống chiến hào được đào từng bước, ngày càng siết chặt vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm.

Thay vì hy vọng giành thắng lợi trong vài ngày, quân ta chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài.

Đánh từng cứ điểm.

Bao vây từng bước.

Thu hẹp từng khu vực phòng thủ.

Cắt đứt đường tiếp tế.

Dùng chiến hào tiến gần đối phương.

Đó là cách đánh phù hợp hơn với điều kiện thực tế của quân ta.

Bộ Quốc phòng đánh giá việc chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc” đã cho phép quân ta có thêm thời gian chuẩn bị vật chất, hoàn thiện trận địa và hạn chế những rủi ro của phương án đánh nhanh.

Một cuộc chiến mới được chuẩn bị.

Chậm hơn.

Nhưng chắc chắn hơn.

Chú thích ảnh: Bộ đội đào hệ thống chiến hào, xây dựng trận địa bao vây tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN 8. NGÀY 13/3 – NHỮNG KHẨU PHÁO TRỞ LẠI LÒNG CHẢO

Gần hai tháng sau ngày những khẩu pháo đầu tiên được kéo vào trận địa, Điện Biên Phủ đã trở thành một chiến trường hoàn toàn khác.

Các trận địa pháo đã được chuẩn bị kỹ hơn.

Những con đường cơ động được mở.

Chiến hào đã áp sát các cứ điểm.

Hậu cần được tổ chức cho một chiến dịch dài ngày.

Và rồi:

17 giờ ngày 13/3/1954.

Pháo binh Việt Nam bắt đầu khai hỏa.

Mục tiêu đầu tiên:

Him Lam.

Tiếng pháo vang lên giữa lòng chảo Điện Biên.

Những khẩu pháo mà hàng nghìn người từng kéo bằng tay nay bắt đầu thực hiện nhiệm vụ của mình.

Hàng loạt đạn pháo trút xuống cứ điểm.

Sau đó, bộ binh xung phong.

Trận đánh mở màn bắt đầu.

Nếu giữ nguyên phương án “đánh nhanh”, có thể trận chiến đã diễn ra theo một cách khác.

Nhưng ngày hôm ấy, quân ta bước vào trận đánh với một thế trận đã được chuẩn bị kỹ hơn.

5

Chú thích ảnh: Pháo binh Việt Nam khai hỏa vào cứ điểm Him Lam, mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ ngày 13/3/1954.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; TTXVN.

PHẦN 9. 56 NGÀY ĐÊM ĐỂ CHỨNG MINH MỘT QUYẾT ĐỊNH

Từ ngày 13/3 đến 7/5/1954, quân và dân ta chiến đấu suốt 56 ngày đêm.

Từng cứ điểm bị tiến công.

Từng mét chiến hào được mở rộng.

Từng vòng vây được siết chặt.

Quân Pháp ngày càng bị cô lập.

Cuối cùng, ngày 7/5/1954, toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu diệt.

Chiến thắng ấy đã chứng minh giá trị của quyết định ngày 26/1.

Nếu ngày hôm đó không có quyết định thay đổi phương châm, lịch sử có thể đã diễn ra theo một hướng khác.

Nhưng điều quan trọng nhất không phải là một cá nhân đã đưa ra một quyết định.

Mà là quyết định ấy thể hiện trách nhiệm đối với sinh mạng của hàng vạn người lính.

Đánh để thắng.

Nhưng phải đánh theo cách có thể bảo đảm thắng lợi.

Đó chính là tinh thần của:

“ĐÁNH CHẮC, TIẾN CHẮC.”

5

Chú thích ảnh: Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954 sau 56 ngày đêm chiến đấu.
Nguồn ảnh: TTXVN; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

PHẦN 10. MỘT QUYẾT ĐỊNH, HÀNG VẠN SINH MẠNG

Có thể nhìn quyết định kéo pháo ra từ nhiều góc độ.

Đó là một quyết định quân sự.

Một quyết định chiến lược.

Nhưng trước hết, đó là một quyết định mang trách nhiệm rất lớn đối với con người.

Nếu đánh nhanh mà không chắc thắng, hậu quả sẽ là gì?

Đó là câu hỏi mà người chỉ huy không thể né tránh.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau này gọi ngày 26/1/1954 là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy.

Và điều đặc biệt là quyết định ấy không được đưa ra khi mọi thứ còn nằm trên giấy.

Nó được đưa ra khi:

• Pháo đã vào trận địa.

Nói “đánh” có thể dễ hơn.

Nhưng nói “chưa đánh, kéo pháo ra” trong thời điểm ấy đòi hỏi một bản lĩnh rất lớn.

Bởi người chỉ huy phải chấp nhận đối mặt với sự nghi ngờ, sự tiếc nuối và cả những gian khổ mà chính quyết định ấy gây ra cho bộ đội.

Nhưng lịch sử đã chứng minh:

Đôi khi tiến về phía trước không phải là cứ tiến lên.

Có lúc phải lùi lại một bước.

Để chuẩn bị cho một bước tiến chắc chắn hơn.

5

Chú thích ảnh: Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Chỉ huy trưởng Chiến dịch Điện Biên Phủ, người cùng Đảng ủy và Bộ Chỉ huy Mặt trận quyết định thay đổi phương châm tác chiến.
Nguồn tham khảo: Bộ Quốc phòng; Báo Quân đội nhân dân.

LỜI KẾT

KÉO PHÁO RA ĐỂ TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC

Ngày 26/1/1954, những người lính nhận được một mệnh lệnh mà có lẽ họ không bao giờ quên:

Kéo pháo ra.

Họ đã mất bao ngày đêm kéo pháo vào.

Bây giờ lại phải quay đầu.

Có người không hiểu.

Có người tiếc công sức.

Có người mệt mỏi đến mức chỉ muốn nằm xuống.

Nhưng họ vẫn kéo.

Bởi phía sau mệnh lệnh ấy là một tính toán lớn hơn:

Không đánh khi chưa chắc thắng.

Pháo được kéo ra.

Đường được mở lại.

Trận địa được xây dựng lại.

Chiến thuật được thay đổi.

Hậu cần được chuẩn bị cho một cuộc chiến dài ngày.

Rồi những khẩu pháo lại trở vào.

Lần này, chúng nằm trong một thế trận hoàn toàn khác.

Ngày 13/3, chúng khai hỏa.

Ngày 7/5, Điện Biên Phủ toàn thắng.

Vì thế, câu chuyện “kéo pháo ra” không phải câu chuyện về một bước lùi.

Đó là câu chuyện về một quyết định biết lùi đúng lúc để tiến đến thắng lợi.

Một quyết định khiến hàng nghìn người phải chịu thêm gian khổ.

Một quyết định khiến những người lính phải kéo pháo qua núi thêm một lần nữa.

Và cũng là quyết định góp phần bảo toàn lực lượng, chuẩn bị cho một chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm.

Hơn 70 năm đã trôi qua.

Những con đường kéo pháo năm xưa đã trở thành di tích.

Những người lính năm ấy đã đi vào lịch sử.

Nhưng bài học của ngày 26/1/1954 vẫn còn nguyên giá trị:

Không phải lúc nào tiến lên cũng là dũng cảm.

Có những lúc, dám dừng lại, dám thay đổi và dám chịu trách nhiệm mới là bản lĩnh lớn nhất của người chỉ huy.

Và từ một mệnh lệnh:

“KÉO PHÁO RA!”

một thế trận mới được hình thành.

Một chiến thắng lớn được chuẩn bị.

Và cuối cùng:

“ĐÁNH CHẮC, TIẾN CHẮC” – ĐIỆN BIÊN PHỦ TOÀN THẮNG.

4

Chú thích ảnh: Những địa điểm lưu dấu quyết định kéo pháo và quá trình chuẩn bị Chiến dịch Điện Biên Phủ – nơi hôm nay trở thành những di tích lịch sử giáo dục truyền thống.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bộ Quốc phòng.