Kêu gọi các giai tầng, đảng phái chính trị trong cuộc vận động vì các quyền dân sinh, dân chủ (1936-1939)

Để thực hiện được mục tiêu đoàn kết mọi giai tầng trong Mặt trận chung, Đảng chú trọng công tác xây dựng lực lượng cách mạng, chỉ ra những mặt hạn chế trong vận động quần chúng, đoàn kết mọi giai cấp, tầng lớp, đảng phái trong tranh đấu. Trong "Thư ngỏ của Ban Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương", Đảng phân tích nguyên nhân chủ yếu khiến cách mạng Đông Dương còn non yếu, phân tán là do “các đảng và tổ chức cách mạng ở Đông Dương không biết đoàn kết chặt chẽ chống kẻ thù chung, chủ nghĩa đế quốc Pháp”. Chính bởi vậy, “Đảng Cộng sản Đông Dương đề nghị cùng tất cả các đảng quên đi những sự hiểu lầm trong quá khứ để tập trung mọi lực lượng đấu tranh của các đảng cho phong trào chống đế quốc”.

Tháng 6-1936, Đảng chủ trương thành lập Mặt trận thống nhất tranh đấu phản đế đảm bảo những nguyên tắc chặt chẽ: “Các đảng phái cách mạng cùng nhau liên hiệp tranh đấu không được kỳ thị nhau, trái lại phải giúp đỡ nhau, phải ủng hộ lẫn nhau, nhưng Đảng Cộng sản phải luôn giữ quyền tự do về đường chỉ trích và chính trị riêng mình”. Chủ trương thành lập Mặt trận thống nhất cần phải “tùy điều kiện hiện thực, tùy trình độ cách mạng của các đảng phái khác”.

Trong “Thư ngỏ của Ban Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương gửi tất cả các đảng phái và các dân tộc ở Đông Dương” (26-7-1936) của Ban Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, đã chỉ rõ: Ách áp bức dân tộc mỗi ngày một nặng nề thêm, tất cả các tầng lớp nhân dân đều bị đàn áp, những cuộc xung đột đẫm máu diễn ra, những hình thức đấu tranh mỗi ngày mỗi tăng nhưng, các cuộc đấu tranh đó cho đến nay còn lẻ loi nên đều thất bại. Từ đó, Đảng kêu gọi tất cả các đảng, tất cả các tầng lớp nhân dân tham gia Mặt trận nhân dân thống nhất hành động nhằm đấu tranh chống áp bức và bất bình đẳng dân tộc, vì những quyền tự do dân chủ cho tất cả các dân tộc ở Đông Dương...“những người cộng sản kêu gọi tất cả các đảng phái hãy từ bỏ những sự cãi cọ cũ... Chỉ có hành động của quần chúng rộng rãi, của toàn dân tộc mới có thể làm cho chúng ta giành được nó, còn hoạt động của một vài nhân vật không có sự hậu thuẫn của đa số nhân dân thì sẽ trở nên bất lực”.

Hội nghị lãnh đạo chủ chốt BCH Trung ương và Ban Chỉ huy ở ngoài họp tại Thượng Hải (Trung Quốc) tháng 7-1936 chủ trương thành lập Mặt trận nhân dân phản đế rộng rãi nhằm liên hiệp hết các từng lớp nhân dân, các lực lượng cải cách dân chủ tiến bộ, không phân biệt giai cấp, đảng phái, tôn giáo, dân tộc, vào một mặt trận dân chủ thống nhất, để chống phản động thuộc địa, chống phát - xít, đòi tự do, cơm áo, hòa bình. Phong trào Đại hội Đông Dương - một hình thức phôi thai của Mặt trận Dân chủ được nhân dân cũng như nhiều tổ chức chính trị ở 3 kỳ (Nam - Trung - Bắc) hưởng ứng nhiệt liệt.

Trong “Nghị quyết của khoáng đại Hội nghị của toàn thể Ban Trung ương của Đảng Cộng sản Đông Dương” đã nhấn mạnh việc thực hiện Mặt trận thống nhất Đông Dương: “... Đảng bắt buộc các đồng chí công khai phải mật thiết liên lạc với các đoàn thể tả phái của người Pháp và các chính đảng của người bản xứ. Trong khi Mặt trận thống nhất Đông Dương chưa thực hiện xong, thì ta cần phải thương lượng với các đảng phái khác mà công khai hoạt động”.

Đến tháng 3-1938, Đảng thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương. Mặt trận được xây dựng trên nguyên tắc tập hợp liên hiệp các tầng lớp nhân dân, các đảng phải tấn bộ để chống phát xít và chế độ thuộc địa phản động. Mặt trận là tổ chức phản đế rộng rãi của quần chúng nhân dân do Đảng lãnh đạo và xây dựng Mặt trận được xác định là nhiệm vụ chính trị trung tâm của của cách mạng Việt Nam lúc ấy.

Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản Đông Dương đối với các đảng phái, các lớp nhân dân (27-4-1939) nêu rõ: “hoạt động cô độc tức là chia rẽ, làm yếu lực lượng dân chúng, tức là trực tiếp hay gián tiếp giúp cho phe phản động đàn áp; trái lại chỉ có đoàn kết thống nhất, gây thành một lực lượng mới mẻ, thì sự đòi hỏi hợp pháp của ta mới có hiệu quả và thắng lợi”; “Một lần nữa, chúng tôi cần nhắc lại cho các lớp nhân dân, các đảng phái thấy rõ thái độ chúng tôi trong giai đoạn hiện thời là chủ trương "các đảng phái dân chủ, các lớp nhân dân, vô luận người Pháp cấp tiến hay người bản xứ có trách nhiệm thiêng liêng và khẩn cấp là thống nhất các lực lượng dân chủ ở xứ này đoàn kết khăng khít với bình dân Pháp để đòi các quyền tự do dân chủ, bênh vực hoà bình và đòi cải thiện sinh hoạt cho dân chúng"; “chúng tôi nhận thấy rằng trong cuộc vận động cách mạng hiện tại của dân chúng Đông Dương, điều cốt yếu và cần thiết là đòi các quyền tự do dân chủ và các điều cải cách cần thiết cho sự tấn bộ của dân tộc của xứ sở".

Chủ trương xây dựng lực lượng cách mạng thông qua vận động tất cả các tầng lớp nhân dân, không phân biệt giai cấp, đảng phái, tôn giáo, dân tộc vào một Mặt trận Dân chủ thống nhất, để chống lại chế độ phản động thuộc địa, chống phát xít, vì tự do, cơm áo, hòa bình là chủ trương lớn của Đảng Cộng sản Đông Dương trong giai đoạn 1936-1939. Tuy nhiên, trong quá trình vận động cách mạng, Đảng luôn đặt ra nguyên tắc và giới hạn đối với việc liên hiệp với các đảng phái, tổ chức chính trị: “người cộng sản không thể liên minh với những tổ chức phát xít, những tổ chức làm tay sai cho phát xít, cho phản động thuộc địa, dù của người Pháp hay người bản xứ”. Đảng Cộng sản Đông Dương nhận thấy sự cần thiết liên hiệp lực lượng dân chủ toàn xứ, để đối phó với thế lực phản động, cần thiết mở rộng lực lượng dân chủ để chống xâm lược phát xít Nhật. Đảng không chủ trương đánh đổ một đảng phái nào hay một giai cấp nào của người bản xứ nhưng luôn kịch liệt phản đối những cá nhân phản động, vô luận thuộc về giai cấp nào, đảng phái nào. Đảng cho rằng giai cấp phú hào bản xứ trong hoàn cảnh mới không phải là hoàn toàn phản động và Đảng Lập hiến cũng vậy, trong ấy vẫn có nhiều phần tử muốn cải cách dân chủ. Đối với những đảng phái hay phần tử trước kia ngược lại với chủ nghĩa cộng sản, chống với quyền lợi quần chúng, ngày nay hoàn toàn đổi mới, nếu họ nhận thấy thời thế thay đổi, cần phải hy sinh ý kiến cá nhân để bênh vực quyền lợi chung cho đồng bào và xứ sở, bỏ qua sai lầm của họ mà tiếp cận và hợp tác với họ, nếu sự hợp tác ấy có ích cho quyền lợi quần chúng, và xứ sở. Trái lại, dù người nào đã có công lao với quần chúng, đã tranh đấu vì cách mạng, mà nay họ đi sai đường lạc lối, hữu ý hay vô tình trở nên phản động, thì chúng tôi sẽ kịch liệt công kích không kiêng nể.

Trong vận động, mở rộng lực lượng cách mạng, điều cốt lõi là phải đấu tranh với các đảng phái phản động, phải “phân biệt kẻ nguy hiểm nhiều với kẻ nguy hiểm ít là cốt lợi dụng mâu thuẫn trong dinh lũy quân thù tập trung mũi nhọn chống kẻ thù nguy hiểm hơn hết để dự bị lực lượng cho cách mệnh”.

Từ năm 1937 trở đi, Đảng Cộng sản Đông Dương nhận thấy mối nguy hại của Tờrốtxkít - “bọn cách mạng đầu môi chuyên môn phá hoại cuộc vận động quần chúng, khiêu khích chia rẽ”18 đối với cuộc vận động dân chủ nói chung nên đã bước vào cuộc đấu tranh quyết liệt với nhóm Tờrốtxkít. Đó là cuộc đấu tranh từ chỗ bí mật đã trở nên công khai, rộng rãi trên mặt báo, trên các diễn đàn, ở các cuộc mít tinh và biểu tình và các cuộc vận động bầu cử, bao gồm cả về lý luận và tổ chức, liên quan đến hầu hết các vấn đề chiến lược và sách lược của cách mạng trong nước cũng như những vấn đề chung của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.

Với sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng trong giai đoạn đấu tranh mới, hình thức đấu tranh và tập hợp lực lượng cách mạng trong những năm 1936-1939 rất phong phú, đa dạng: số lượng báo chí công khai của Đảng, của Mặt trận hiện ngày càng nhiều như tờ Tin Tức; Đời Nay (ở Hà Nội); Le Peuple, Dân Chúng (ở Sài Gòn), Sông Hương Tục bản (ở Huế)...; cuộc tranh cử và đấu tranh nghị trường19 thu hút nhiều tầng lớp trên tham gia; cuộc biểu dương lực lượng dân chủ tại Hà Nội trong cuộc mít tinh của trên 2 vạn người tại nhà Đấu Xảo (Hà Nội) nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1-5-1938…

Kết quả thực hiện chính sách mới huy động lực lượng quần chúng vào tổ chức Mặt trận Dân chủ Đông Dương của Đảng đã tạo nên thời kỳ cách mạng mới trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Từ khối liên minh công - nông, đội chủ lực quân của cách mạng từng được xây dựng trong thời kỳ 1930-1931 đã qui tụ hàng triệu quần chúng xuất phát từ giai tầng xã hội, các đảng phái chính trị khác nhau trong quá trình vận động vì các quyền dân sinh, dân chủ giai đoạn 1936-1939.

Trong cuộc vận động cách mạng vì các quyền dân sinh dân chủ giai đoạn 1936-1939, Đảng Cộng sản Đông Dương đã thực hiện các biện pháp tuyên truyền, vận động mọi giai tầng, đảng phái trong Mặt trận thống nhất nhân dân phản đế Đông Dương (10-1936 - 3-1938) và Mặt trận Dân chủ Đông Dương (từ tháng 3-1938) nhằm mở rộng lực lượng, thực hiện mục tiêu cách mạng trong giai đoạn mới.

Giai đoạn 1936-1939, với chủ trương đúng đắn trong vận động quần chúng, mở rộng lực lượng, tăng cường thực lực cách mạng, Đảng Cộng sản Đông Dương không những phục hồi và củng cố được tổ chức đảng trên toàn quốc mà còn trưởng thành vượt bậc cả về tư duy lý luận, hệ thống tổ chức, khả năng vận động quần chúng…, khẳng định được vị trí lãnh tụ không thể thay thế không chỉ của quần chúng công nông mà còn của toàn dân tộc trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do và dân chủ. Trong lịch sử chống thực dân Pháp cho đến giai đoạn này, chưa bao giờ có một phong trào nào huy động được quần chúng rộng rãi trong phạm vi toàn quốc, với các hoạt động sôi nổi như thời kỳ dân chủ 1936-1939. Kết quả chính sách của Đảng đã tập hợp được lực lượng quần chúng cách mạng thời kỳ 1936-1939 và nó tạo tiền đề thuận cho cách mạng Việt Nam. Bài học về tập hợp lực lượng và tổ chức mặt trận thống nhất đã trở thành bài học quý giá đối với Đảng Cộng sản Đông Dương trong những giai đoạn cách mạng sau này.