Khám phá di tích hang Khuổi Lù tại biên giới phía Bắc năm 2026
Hang Khuổi Lù (hay còn gọi là hang Sập) nằm trong núi Ken Sóc, cách trung tâm xã Hồng Phong (cũ) khoảng 100 m về phía bắc, cách đường quốc lộ 1B khoảng 20 m.
Hang có 3 cửa, trong đó 2 cửa dưới thông nhau. Cửa chính cách mặt ruộng khoảng 8 m, quay về hướng đông nam. Hang rộng có thể chứa được 400 - 500 người và trong hang có 1 con suối chảy hang.
Bà Âu Thị Pén năm nay 73 tuổi, đang sống tại thôn Còn Khoang. Phải ra tận cánh đồng giáp quốc lộ 1B, chúng tôi mới tìm được bà Pén đang gánh nước tưới rau.
Hỏi lại chuyện 47 năm trước, bà Pén sửng sốt: "Hồi ấy không có bộ đội và dân quân, thì cả làng chúng tôi và dân Đồng Đăng lên trú ẩn, bị sát hại hết"…
Rạng sáng 17.2.1979, đạn pháo bên phía Trung Quốc bất ngờ rót xuống cửa khẩu Hữu Nghị, mở đường cho bộ binh địch ào ạt kéo sang xâm lược. Do chỉ cách cửa khẩu khoảng 1,5 km theo đường chim bay, nên ngay khi tiếng pháo đầu tiên nổ ra, cả thôn Còn Khoang đã tỉnh giấc và í ới gọi nhau đi tìm chỗ ẩn nấp.
Do đã có phương án từ trước, nên các gia đình mở chuồng trâu bò, lợn gà lùa vào rừng sâu, thu dọn đồ đạc cần thiết, dẫn nhau lên hang Khuổi Lù ẩn nấp.
7 giờ sáng, khi nhận thấy bộ binh địch đã vào được thị trấn Đồng Đăng và tỏa theo các hướng tấn công các trận địa phòng ngự của ta, chỉ huy trung đội dân quân xác định "phải trú ẩn lâu ngày, không thể sơ tán về phía sau ngay được"; và huy động người dân mang xoong chảo, nồi niêu… trữ nước uống.
Thời điểm người dân vào ẩn nấp trong hang, chỉ có 12 chiến sĩ thuộc Tiểu đội 1 (Trung đội 1 dân quân xã Hồng Phong), sau khi giúp đỡ người dân trong thôn sơ tán vào hang, đã triển khai các vị trí chiến đấu, bảo vệ ngoài cửa hang.
Khoảng 6 giờ sáng 17.2.1979, các chiến sĩ dân quân gác cửa hang Khuổi Lù phát hiện nhiều đoàn người từ phía Đồng Đăng kéo đến. Tiểu đội trưởng Âu Văn Páo và 2 chiến sĩ chạy xuống tìm hiểu thì được biết đây là những người dân ở thị trấn Đồng Đăng chạy giặc và xin vào hang trú ẩn.
Rất cẩn thận, dân quân xã kiểm tra soát xét gần 100 người rồi mới cho vào hang trú ẩn. Như vậy, tổng số người dân trú trong hang Khuổi Lù là 432 người.
