Khâm Tấn Tường – Người thủ lĩnh nghĩa quân giữ thành An Cơ

Trong những năm đầu thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, cùng với nhiều địa phương trên cả nước, nhân dân Tây Ninh đã anh dũng đứng lên chống lại quân xâm lược. Một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào kháng chiến ở Tây Ninh thời kỳ này là Khâm Tấn Tường, người đã lãnh đạo nghĩa quân xây dựng căn cứ An Cơ và chiến đấu đến hơi thở cuối cùng để bảo vệ quê hương.

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, mở đầu quá trình xâm chiếm Việt Nam. Đầu năm 1859, quân Pháp tiến đánh Gia Định, từng bước mở rộng phạm vi chiếm đóng ra các tỉnh Nam Kỳ. Đến năm 1861, sau khi chiếm được Gia Định và Biên Hòa, quân Pháp tiếp tục tiến quân về phía Tây, đánh chiếm Trảng Bàng rồi uy hiếp vùng đất Tây Ninh.

Trước tình hình đó, nhân dân Tây Ninh đã kiên cường đứng lên kháng chiến. Khi triều đình nhà Nguyễn ký kết Hòa ước Nhâm Tuất và ban lệnh bãi binh vào năm 1862, Khâm Tấn Tường lúc bấy giờ đang là một viên quan trấn nhậm tại phủ Tây Ninh đã không chấp nhận đầu hàng. Với tinh thần yêu nước và quyết tâm chống giặc đến cùng, ông cùng các nghĩa sĩ rút về An Cơ (nay thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh) xây dựng căn cứ tiếp tục kháng chiến.

Căn cứ An Cơ được xây dựng trên một khu đất cao, có vị trí phòng thủ thuận lợi. Phía trước là hệ thống lũy tre dày và bờ thành kiên cố; phía ngoài có rạch Sóc Om (còn gọi là rạch Vịnh) bao bọc như một hào nước tự nhiên. Dựa vào địa hình này, Khâm Tấn Tường đã tổ chức lực lượng nghĩa quân xây dựng hệ thống phòng thủ vững chắc nhằm đối phó với các cuộc tấn công của quân Pháp.

Trong chiến đấu, nghĩa quân đã vận dụng nhiều cách đánh sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế. Những khúc gỗ lớn được bố trí trên các vị trí cao, khi quân địch tiến vào sẽ được thả xuống gây thương vong và làm rối loạn đội hình đối phương. Bên cạnh đó, nghĩa quân còn sử dụng các loại vũ khí thô sơ nhưng hiệu quả như cung tên và hỏa hổ. Dầu lấy từ cây dầu được nấu sôi rồi dùng các dụng cụ chuyên dụng phun vào đội hình địch, góp phần đẩy lùi nhiều đợt tiến công của quân Pháp.

Trước sự kháng cự quyết liệt của nghĩa quân An Cơ, thực dân Pháp quyết tâm triệt phá căn cứ. Chúng huy động lực lượng lớn dưới sự chỉ huy của một sĩ quan Pháp, đồng thời sử dụng tay sai và người thông thạo địa hình để dẫn đường, bao vây căn cứ từ nhiều hướng.

Trong hoàn cảnh lực lượng chênh lệch và bị cô lập, Khâm Tấn Tường vẫn cùng nghĩa quân chiến đấu kiên cường, giữ vững trận địa trong nhiều ngày. Khi căn cứ không còn khả năng phòng thủ, ông đã chọn cái chết để giữ trọn khí tiết của người yêu nước, không để rơi vào tay giặc. Sự tuẫn tiết của ông đánh dấu sự thất thủ của căn cứ An Cơ, nhưng tinh thần bất khuất của người thủ lĩnh nghĩa quân đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí chống ngoại xâm của nhân dân Tây Ninh.

Dù căn cứ An Cơ không còn tồn tại, nhưng những trang sử hào hùng về cuộc kháng chiến dưới sự lãnh đạo của Khâm Tấn Tường vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Cuộc đời và sự hy sinh của ông là minh chứng cho tinh thần "thà chết chứ không chịu mất nước" của nhân dân Nam Bộ trong buổi đầu chống thực dân Pháp xâm lược