Kháng chiến chống mỹ cứu nước

ông Cao Văn Tinh, người cựu du kích xã sinh năm 1940, thường ngồi đan những chiếc rổ tre với một sự điềm tĩnh lạ thường. Ít ai để ý rằng bàn tay phải của ông bị cụt mất đốt của hai ngón, và một bên tai của ông đã lãng đặc từ thuở thanh xuân. Đó không phải là dấu vết của tuổi già, mà là những chứng tích rực lửa của một thời thanh niên bám trụ lại quê hương, lấy máu xương để giữ từng tấc đất, từng mái tranh nghèo trước những trận càn quét khốc liệt của kẻ thù.

Vào những năm 1965, khi cuộc chiến tranh cục bộ bước vào giai đoạn ác liệt nhất, làng quê của ông Tinh nằm trong vùng tranh chấp giằng co. Địch dựng đồn bốt tứ phía, ngày đêm nã pháo và xua quân đi lùng sục, cày xới xóm làng hòng triệt hạ lực lượng cách mạng. Khi ấy, chàng thanh niên 25 tuổi Cao Văn Tinh đang là đội trưởng đội du kích xã. Với phương châm "rào làng chiến đấu", đội du kích của ông chỉ có chưa tới chục khẩu súng trường cũ kỹ, vài quả lựu đạn rỉ sét, đối đầu với những toán lính được trang bị tận răng. Thiếu thốn vũ khí là nỗi trăn trở lớn nhất. Không thể ngồi chờ tuyến trên chi viện, ông Tinh quyết định thực hiện một công việc vô cùng nguy hiểm: "lấy gậy ông đập lưng ông" – đi thu gom những quả đạn pháo 105 ly lép của địch bắn vào làng để cưa lấy thuốc nổ làm mìn tự tạo.

Ký ức rùng rợn và cũng tự hào nhất trong cuộc đời du kích của ông là những đêm thức trắng sau đình làng để "hóa kiếp" cho những quả đạn pháo chưa nổ. Một đêm cuối đông năm 1966, sau một trận pháo kích dữ dội, ông Tinh cùng một đồng đội phát hiện một quả đạn pháo 105 ly cắm phập xuống bờ ruộng nhưng không nổ. Bằng đôi bàn tay trần, hai người bí mật đào bới, khênh quả đạn nặng trịch, lạnh toát về hầm bí mật.

Công đoạn cưa đạn lấy thuốc nổ là một trò chơi cược mạng sống với tử thần. Chỉ cần một tia lửa nhỏ tóe ra do ma sát, cả hai người và khu vực xung quanh sẽ vỡ vụn thành tro bụi. Giữa đêm khuya thanh vắng, ông Tinh tự tay cầm chiếc cưa sắt cưa từng nhát một vào vỏ đạn, trong khi người đồng đội kiên nhẫn dùng một chiếc giẻ rách nhúng nước lã, vắt từng giọt nước nhỏ tong tong vào rãnh cưa để hạ nhiệt. Tiếng lưỡi cưa nghiến vào vỏ thép gai người, ken két xé rách sự tĩnh lặng. Trời mùa đông lạnh buốt, nhưng mồ hôi trên trán ông Tinh vã ra như tắm, chảy ròng ròng xuống cằm, xót cộm cả hai hốc mắt. Sau hơn ba giờ đồng hồ nín thở, căng như dây đàn, nắp quả pháo bật ra. Số thuốc nổ TNT quý giá bên trong được moi ra, nhồi vào những chiếc vỏ bơ sữa bò, chèn thêm mảnh gang vụn, đinh sắt để chế thành những quả mìn định hướng, hay còn gọi là "mìn gạt" của du kích.

Cơ hội thử lửa đến chỉ vài ngày sau đó. Sương sớm còn giăng mờ mịt trên lũy tre thì tiếng chó sủa inh ỏi báo hiệu một đại đội địch đang chia làm nhiều mũi càn quét vào làng. Lực lượng quá chênh lệch, ông Tinh lệnh cho tổ du kích phân tán, rút vào hệ thống hào giao thông, chỉ để lại một mình ông bám trụ tại mương nước cạn ngay cổng làng, nơi ông đã chôn giấu quả mìn tự tạo tối qua.

Ngụy trang bằng một đống rơm rạ mục nát, ông Tinh nằm ép sát người xuống bùn lạnh, ngón tay quấn chặt sợi dây cước dù nối với kíp nổ giật của quả mìn. Từ phía xa, toán lính đi đầu với súng lăm lăm trong tay đang hành quân hàng một tiến thẳng vào đường trục chính của làng. Tim ông đập thình thịch. Kinh nghiệm của người du kích mách bảo ông phải thật bình tĩnh, không được nóng vội. Ông nín thở, để mặc cho hai tên lính đi đầu bước qua vạch an toàn, mắt chỉ găm chặt vào nhóm lính tập trung đông nhất đi ở giữa đội hình.

Khi bóng những chiếc áo rằn ri lọt đúng vào tầm sát thương, đôi mắt ông Tinh lóe lên một tia sắc lạnh. Ông nghiến răng, giật mạnh sợi dây. Một tiếng nổ rung chuyển đất trời vang lên. Quả mìn tự tạo chứa đầy thuốc pháo và mảnh sắt vỡ tung, tạo thành một quầng lửa và khói bụi mù mịt hất tung đội hình địch. Vài tên lính ngã gục, đội hình càn quét hỗn loạn, dẫm đạp lên nhau la hét thất thanh vì bị đánh úp bất ngờ. Khói bom còn chưa tan, từ dưới hầm ếch, ông Tinh vung ném bồi thêm một quả lựu đạn rồi nhanh như cắt lùi vào bụi tre, tụt xuống đường hầm bí mật mà không để lại một dấu vết. Bọn địch kinh hồn bạt vía, tưởng lọt vào ổ phục kích lớn của bộ đội chủ lực, liền gọi pháo bắn yểm trợ rồi cuống cuồng rút lui, bỏ dở trận càn quét ngày hôm đó.

Sau trận đánh ấy, những quả mìn tự tạo và sự thoắt ẩn thoắt hiện của đội du kích xã do ông Cao Văn Tinh chỉ huy đã trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng của quân địch mỗi khi bước chân đến vùng quê này. Trong một lần gài mìn sau đó, một kíp nổ phát nổ ngoài ý muốn đã cướp đi hai đốt ngón tay và làm hỏng thính giác một bên tai của ông, nhưng ông chưa một ngày hối hận vì đã dùng chính cơ thể mình để làm pháo đài giữ làng.

Hôm nay, chiến tranh đã lùi xa, những hố bom xưa đã được lấp đầy bởi những cánh đồng lúa xanh mướt. Ông Cao Văn Tinh giờ chỉ là một nụ cười hiền hậu, mộc mạc bên mái hiên nhà. Nhưng câu chuyện về những đêm cưa đạn pháo lấy thuốc nổ và những trận phục kích xuất quỷ nhập thần của người du kích xã năm nào vẫn luôn là một bản hùng ca dung dị mà bất tử, khắc ghi vào lịch sử quê hương một tinh thần vệ quốc kiên cường, nơi những người nông dân bình dị đã biến lũy tre làng thành thành đồng vách sắt.