Kháng Chiến Chống Nguyên Mông Lần Ba (1287-1288)

Cuối năm 1287, sau hai lần xâm lược thất bại thảm hại, Hốt Tất Liệt quyết định tung một lực lượng quy mô lớn để phục thù Đại Việt. Nhà Nguyên phái Thoát Hoản đem 30 vạn đại quân tiến công theo đường bộ, kết hợp cùng đoàn thủy quân hùng mạnh do Ô Mã Nhi chỉ huy và đoàn thuyền chở lương thảo do Trương Văn Hổ áp tải theo đường biển. Trước thế giặc mạnh và hung hãn, triều đình nhà Trần cử Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn làm Quốc công tiết chế, toàn quyền thống lĩnh quân đội chống giặc.

Ngay khi giặc tràn qua biên giới, Trần Quốc Tuấn không chọn cách giao chiến trực diện với lực lượng kỵ binh mạnh mẽ của chúng trên đồng bằng, mà chủ động áp dụng chiến lược "vườn không nhà trống". Khi đại quân Thoát Hoản tiến vào kinh thành Thăng Long, chúng chỉ thu được một đô thành hoang lạnh, không bóng người và không một hạt gạo. Toàn bộ kho tàng, lương thực đều được rút lui có tổ chức về vùng an toàn.

Để bóp nghẹt dạ dày của giặc, vào tháng 4 năm 1288, khi đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ tiến vào vùng biển Đông Bắc, danh tướng Trần Khánh Giữ đã mai phục và đánh úp tiêu diệt toàn bộ tại Vân Đồn. Mất đi huyết mạch tiếp tế, đạo quân của Thoát Hoản ở Thăng Long rơi vào cảnh thiếu lương thực trầm trọng, đói kém và hoang mang tột độ, buộc phải ra lệnh rút lui toàn bộ về nước.

Đoán trước tuyến đường rút lui của thủy quân địch do Ô Mã Nhi thống lĩnh sẽ đi qua sông Bạch Đằng, Trần Quốc Tuấn đã lập tức thiết lập một bãi mai phục quy mô lớn tại đây. Dưới sự chỉ đạo của ông, hàng vạn cây gỗ lớn được đẽo nhọn, bịt sắt và bí mật đóng ngầm dưới lòng sông theo tính toán kỹ lưỡng về quy luật lên xuống của thủy triều.

Ngày 9 tháng 4 năm 1288 (tức mùng 8 tháng 3 năm Mậu Tý), đoàn thủy quân địch lọt vào trận địa. Quân nhà Trần dùng chiến thuật giả thua, tung thuyền khiêu khích để dụ địch tiến sâu vào khu vực bãi cọc khi nước triều đang lên. Đến khi thủy triều bắt đầu rút mạnh, dòng nước chảy xiết đẩy toàn bộ thuyền chiến của giặc dồn ứ lại, đâm sầm vào hệ thống cọc ngầm làm thủng đáy và vỡ nát hàng loạt.

Ngay khoảnh khắc đó, từ hai bên bờ sông, các cánh quân nhà Trần đồng loạt xông ra phản công mãnh liệt, kết hợp thả bè lửa hỏa công rực trời. Đoàn thủy quân Nguyên Mông hoàn toàn tan rã, không thể xoay sở. Kết quả là toàn bộ lực lượng này bị tiêu diệt và bắt sống, trong đó có các tướng sừng sỏ như Ô Mã Nhi và Tích Lệ Cơ. Chiến thắng vang dội trên sông Bạch Đằng đã đè bẹp hoàn toàn ý chí xâm lược của đế quốc Nguyên Mông, khép lại thắng lợi vẻ vang cho cuộc kháng chiến lần thứ ba của Đại Việt.