Kháng chiến chống Pháp - những dấu chân lịch sử của Bác Hồ trên vùng đất Cao Bằng

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm một đơn vị bộ đội và du kích đã tham gia Chiến dịch Biên giới đóng quân ở huyện Phục Hòa, Cao Bằng (3/1951). Ảnh: T.L.

Bác lên Cao Bằng đi công tác Trung Quốc, Liên Xô: Sau Chiến thắng Việt Bắc Thu - Đông năm 1947, đến năm 1950, uy tín của nước Việt Nam ngày càng lên cao, tình hình quốc tế có những chuyển biến thuận lợi. Đảng ta chủ trương phải đẩy mạnh hơn nữa công tác ngoại giao và tuyên truyền quốc tế nhằm làm cho nhân dân thế giới, trước hết là các đảng, các nước anh em hiểu rõ cách mạng Việt Nam, đồng tình, ủng hộ, giúp đỡ nhân dân Việt Nam mạnh mẽ hơn.

Ngày 2/1/1950, nhận lời mời của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, Chủ tịch Hồ Chí Minh lên đường đi công tác nước ngoài. Người đi qua Nguyên Bình ra Lam Sơn (Hòa An), làm việc với Tỉnh ủy Cao Bằng rồi mới tiếp tục cuộc hành trình. Ngày 19/1/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh bí mật qua biên giới Tà Lùng (Phục Hòa) sang Thủy Khẩu, Long Châu, Quảng Tây (Trung Quốc) với sự bảo vệ chu đáo của Trung đoàn 174.

Sau khi hoàn thành chuyến công tác, tháng 3/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước qua đường Trùng Khánh, Quảng Uyên kiểm tra đường giao thông, các binh trạm, kho tàng… rồi về căn cứ địa Việt Bắc. Mảnh đất đầu tiên vinh dự được đón Bác trở về năm nào đã in dấu bao kỷ niệm của “Ông Ké” cách mạng, giờ đây lại tiếp tục được ghi dấu trong chuyến đi công tác nước ngoài của Bác. Chuyến đi được đánh dấu bằng sự kiện chính trị, ngoại giao trọng đại, chính phủ 9 nước anh em lần lượt công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Bác Hồ đi Chiến dịch Biên giới: Tháng 6/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Ban Thường vụ Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới. Đây là chiến dịch có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triển của cuộc kháng chiến. Mặc dù bận nhiều việc nhưng do tính chất quan trọng của chiến dịch, đầu tháng 9/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh lên đường ra mặt trận trực tiếp theo dõi, chỉ đạo chiến dịch.

Bác đến Cao Bằng, sau khi làm việc với Tỉnh ủy tại Lam Sơn (Hồng Việt), ngay trong đêm, Bác lên đường tiếp tục hành quân vào Sở Chỉ huy Chiến dịch đóng tại Tả Phầy Nưa, xã Quốc Phong (Quảng Uyên). Ngày 10/9/1950, Bác làm việc với Bộ Chỉ huy Chiến dịch, trực tiếp nghe Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bí thư Đảng ủy, Chỉ huy trưởng Mặt trận báo cáo phương án tác chiến. Bác phê chuẩn quyết tâm của Bộ Chỉ huy Chiến dịch.

Ngày 13/9/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Sở Chỉ huy Chiến dịch chuyển về Nà Lạn, xã Đức Long (Thạch An), Bác chọn đến ở và làm việc tại lán trước cửa một hang đá gần xóm Nà Lạn, sau đó Bác lên Đài quan sát của Bộ Chỉ huy đặt trên núi Báo Đông để quan sát và chỉ đạo trận đánh cụm cứ điểm Đông Khê.

Ngày 16/9/1950, quân ta nổ súng tấn công Đông Khê mở màn Chiến dịch Biên giới. Đến 10h sáng 18/9/1950, sau những trận chiến đấu anh dũng, quả cảm, quân ta chiếm được hoàn toàn Đông Khê. Sau 29 ngày đêm chiến đấu liên tục (từ ngày 16/9 - 14/10/1950), Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi, khai thông tuyến biên giới phía Đông Bắc nối liền Việt Nam với các nước đồng minh thành một dải liên tục đến tận châu Âu.

Sau chiến thắng Đông Khê, Chủ tịch Hồ Chí Minh có nhiều hoạt động tại các địa phương trong tỉnh. Bác đến thăm, động viên các thương binh đang nằm điều trị tại bệnh viện dã chiến đặt tại xã Tiên Thành (Phục Hòa). Tại đây, khi thấy một chiến sĩ bị thương, Bác đã cởi áo khoác của mình tặng lại cho đồng chí đó.

Thăm thị xã Cao Bằng. Sau Chiến dịch Biên giới thắng lợi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến Thị xã. Bác lên Pháo đài quan sát toàn cảnh Thị xã, phóng viên nhiếp ảnh chiến trường đã nhanh chóng chụp được bức ảnh khi Bác đang đứng ở Pháo đài quan sát toàn cảnh thị xã Cao Bằng mới giải phóng (tháng 10/1950).

Chủ tịch Hồ Chí Minh tham dự hội nghị tổng kết Chiến dịch Biên giới. Trước không khí chiến thắng vang dội của chiến dịch, Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Chiến dịch triệu tập các cán bộ chủ chốt về họp hội nghị ngày 22 - 23/10/1950 tại Ngườm Bốc, xã Hồng Việt (Hòa An). Trong niềm vui xúc động, toàn thể cán bộ tham dự hội nghị rất phấn khởi đón Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm và nói chuyện.

Đến cuối tháng 2/1951, Bác thăm kho tiền của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam tại hang núi Nà Khoang, nay thuộc xã Minh Thanh (Nguyên Bình). Bác nói chuyện thân mật với cán bộ, chiến sĩ đang làm việc tại đây, Bác dặn anh em phải đoàn kết dân tộc, trồng rau cải thiện, tiết kiệm dầu thải của đoàn xe để thắp đèn… Trước khi về, Người tặng quà cho anh em.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Đại đội xe ô tô tại xóm Nà Roác. Ngày 28/3/1951, trên đường đi công tác tuyến biên giới Việt Bắc kiểm tra các binh trạm, kho tàng, đường giao thông, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm cán bộ, chiến sĩ 2 Đại đội xe ô tô đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam (Đại đội 200 và 203) tại xóm Nà Roác, xã Bạch Đằng (Hòa An). Người căn dặn: “… Xe, xăng là mồ hôi, nước mắt, xương máu của nhân dân, các chú phải chăm sóc xe, yêu xe như con, quý xăng như máu”. Từ đó, ngày 28/3/1951 trở thành Ngày truyền thống của ngành xe - máy Quân đội nhân dân Việt Nam.

Bác đến thăm công trường gỗ tà vẹt ở Mỹ Hưng (Phục Hòa). Sau chuyến công du ngoại giao bí mật của Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Liên Xô, Trung Quốc đầu năm 1950, nhân dân ta có điều kiện tiếp nhận sự chi viện về vật chất của các nước anh em, bè bạn.

Đầu năm 1951, chính phủ hai nước Việt Nam - Trung Quốc ký kết Hiệp định Thương mại để xuất khẩu hàng hóa lâm sản từ Việt Nam sang Trung Quốc và các nước khác, cũng như nhận sự chi viện từ Trung Quốc và các nước anh em. Trước tình hình đó, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thấy tầm quan trọng cần phải nối lại con đường sắt Việt Nam với Trung Quốc, Liên Xô và thế giới bên ngoài.

Tháng 12/1950, tỉnh Cao Bằng được Trung ương giao làm 250.000 tà vẹt để làm đường sắt. Huyện Phục Hòa được giao làm 30.000 tà vẹt, Huyện ủy cử một đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Huyện ủy phụ trách, huy động 600 dân công tham gia, Phục Hòa mở 7 công trường sản xuất gỗ tà vẹt. Công trường ở Khuổi Quang, xã Mỹ Hưng là trọng điểm của chiến dịch khai thác gỗ làm tà vẹt. Công trường vinh dự được đón Bác Hồ đến thăm và động viên, dân công thấy Bác đến, ai cũng mừng rỡ reo hò “Bác Hồ, Bác Hồ” rồi chạy lại vây quanh Bác. Bác tươi cười hỏi thăm mọi người và căn dặn: “Đây không phải chỉ là nhiệm vụ đối với đất nước mình mà còn là nhiệm vụ đối với quốc tế, nên các cháu phải cố gắng nhiều hơn nữa để hoàn thành kế hoạch”.

Sau chuyến thăm của Bác, các cấp ủy Đảng tỉnh quán triệt rõ nhiệm vụ và động viên nhân dân tham gia làm tà vẹt để bàn giao đúng hạn. Đến cuối tháng 4/1951, toàn tỉnh hoàn thành hơn 6 vạn tà vẹt, kết thúc đợt sản xuất, Cao Bằng sản xuất được 125.425 thanh gỗ tà vẹt. Công trường khai thác gỗ tà vẹt ở Khuổi Quang, xã Mỹ Hưng được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Cờ thi đua khá nhất.

Cuối năm 1951, nhân dân Cao Bằng lại vinh dự được đưa đón Bác đi thăm và chúc mừng năm mới nhân dân Trung Quốc. Buổi tối 28/12/1951, từ căn cứ địa Việt Bắc, Bác lên đường qua Nguyên Bình, đến sáng 29/12/1951, Bác đến Đoàn bộ ô tô tại Quảng Uyên, Người cùng đoàn công tác nghỉ tại đơn vị. Ngày 30/12/1951, Bác xuống Tà Lùng (Phục Hòa) sang Thủy Khẩu, Long Châu, Quảng Tây (Trung Quốc) đi Nam Ninh thăm và chúc Tết nhân dân Trung Quốc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Đại đội pháo cao xạ 612. Ngày 2/1/1952, trên đường đi công tác nước ngoài trở về, Bác qua đường Thủy Khẩu (Trung Quốc) sang Tà Lùng (Cao Bằng), Bác dừng chân tại Ban tiếp nhận viện trợ ở gần đó, buổi chiều Người đến thăm Đại đội pháo cao xạ 612. Khi Bác biết đơn vị nổ súng bắn chiếc máy bay Hencát của Pháp nhưng không trúng, Bác đã động viên cán bộ, chiến sĩ rồi phát động đợt thi đua lập công và hứa khi nào bắn rơi máy bay địch thì báo cáo với Bác, Bác sẽ đề nghị Chính phủ khen thưởng.

Những lời động viên, căn dặn của Bác trong những ngày đầu xuân năm ấy đã khích lệ, cổ vũ tinh thần của cán bộ, chiến sĩ Đại đội pháo cao xạ 612. Đến ngày 5/3/1952, Đại đội bắn rơi chiếc máy bay F8F Bêcat xuống gầm cầu Tà Lùng, thu được 4 khẩu súng canông 20 mm, một súng ngắn P38. Đơn vị báo cáo Bác, được Bác gửi thư khen ngợi và “Bác thưởng cho các chú một con bò để khao quân”. Sau đó, đơn vị được tặng Huân chương Chiến công hạng nhất.