Kháng chiến chống Tống lần thứ nhất năm 981 – Bản lĩnh của một dân tộc

Năm 981 là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc, khi nhà nước Đại Cồ Việt phải đối mặt với cuộc xâm lược của nhà Tống trong bối cảnh nền độc lập còn non trẻ. Đây không chỉ là một cuộc chiến giữa hai lực lượng quân sự, mà còn là thử thách lớn đối với nhà nước Đại Cồ Việt sau khi Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước. Nhìn lại cuộc kháng chiến ấy, điều đáng trân trọng không chỉ là chiến thắng, mà còn là cách người Việt tổ chức lực lượng, tận dụng địa hình và bảo vệ nền tự chủ vừa giành được.

Sau khi Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị sát hại năm 979, triều đình nhà Đinh rơi vào tình trạng bất ổn. Đinh Toàn lên ngôi khi còn nhỏ, còn Lê Hoàn – người giữ chức Thập đạo tướng quân – nắm quyền chỉ huy quân đội. Trong hoàn cảnh đó, nhà Tống nhận thấy Đại Cồ Việt đang gặp khó khăn và quyết định tiến hành xâm lược.

Đầu năm 981, quân Tống do Hầu Nhân Bảo chỉ huy tiến vào Đại Cồ Việt, chủ yếu theo hai hướng đường bộ và đường thủy. Trước tình hình ấy, Lê Hoàn trực tiếp tổ chức kháng chiến. Ông cho quân bố trí lực lượng tại những khu vực có địa hình thuận lợi, đặc biệt là vùng sông nước và các tuyến đường quân Tống phải đi qua.

Cuộc chiến diễn ra ác liệt. Quân Đại Cồ Việt chủ động chống trả, đồng thời sử dụng địa hình sông ngòi để hạn chế ưu thế của quân Tống. Theo các nguồn sử liệu như Đại Việt sử ký toàn thư, Hầu Nhân Bảo bị quân Đại Cồ Việt bắt và giết trong một trận đánh. Các tướng Tống khác cũng chịu tổn thất, khiến cuộc tiến quân của nhà Tống thất bại. Ở hướng đường bộ, quân Tống cũng không đạt được mục tiêu và phải rút lui.

Thắng lợi năm 981 có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử Đại Cồ Việt. Đất nước vừa trải qua cuộc khủng hoảng chính trị sau cái chết của Đinh Tiên Hoàng, nhưng vẫn đủ khả năng tổ chức một cuộc kháng chiến chống lại một thế lực lớn từ phương Bắc. Chiến thắng cho thấy nền độc lập mà Đinh Bộ Lĩnh gây dựng không chỉ tồn tại trên danh nghĩa, mà đã có một chính quyền và quân đội đủ sức bảo vệ.

Tuy nhiên, khi nhìn lại lịch sử, cũng cần tránh biến cuộc kháng chiến thành một câu chuyện chỉ có những lời ca ngợi. Đây là một cuộc chiến thực sự, với những tổn thất về người và của ở cả hai phía. Nhà Tống là một quốc gia lớn, có tiềm lực quân sự đáng kể; còn Đại Cồ Việt khi ấy vẫn là một nhà nước mới được củng cố. Vì vậy, chiến thắng của Lê Hoàn càng cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn địa hình, tổ chức lực lượng và chỉ huy phù hợp với điều kiện thực tế.

Một điểm đáng chú ý khác là sau thất bại năm 981, quan hệ giữa Đại Cồ Việt và nhà Tống không tiếp tục phát triển thành một cuộc chiến tranh kéo dài. Hai bên dần thiết lập lại quan hệ bang giao. Điều này cho thấy chính sách đối ngoại của các triều đại Việt Nam thời kỳ đầu không chỉ dựa vào quân sự, mà còn kết hợp giữa bảo vệ chủ quyền và duy trì quan hệ ngoại giao với một nước láng giềng lớn.

Hơn một nghìn năm đã trôi qua, những con người của cuộc chiến năm 981 chỉ còn lại trong sử sách. Nhưng ý nghĩa của sự kiện vẫn còn nguyên. Đó là một trong những lần đầu tiên sau khi giành lại quyền tự chủ, nhà nước Việt Nam phải trực tiếp đối mặt với một cuộc xâm lược quy mô lớn từ phương Bắc và đã bảo vệ được nền độc lập của mình.

Năm 981 không chỉ được nhớ đến như một chiến thắng quân sự của Lê Hoàn. Đó còn là dấu mốc chứng minh sức sống của một quốc gia độc lập: Đại Cồ Việt đã đủ khả năng tự quyết định vận mệnh của mình và bảo vệ chủ quyền bằng cả sức mạnh quân sự lẫn bản lĩnh chính trị.

Lịch sử vì thế không chỉ để chúng ta tự hào, mà còn để hiểu. Hiểu rằng nền độc lập của dân tộc là một quá trình lâu dài, được xây dựng qua nhiều thế hệ; hiểu rằng mỗi chiến thắng đều gắn với những hy sinh và những quyết định khó khăn; và hiểu rằng giữ nước không chỉ cần lòng yêu nước, mà còn cần trí tuệ, bản lĩnh và khả năng nhìn đúng vào tương quan của thời cuộc.