Kháng chiến Nam Bộ – Đòn phủ đầu làm phá sản kế hoạch “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp

Cuộc kháng chiến của quân và dân Nam Bộ những ngày đầu Thu 1945 không chỉ là sự bùng nổ tự vệ tất yếu của một dân tộc vừa giành độc lập, mà còn là đòn đánh chiến lược khiến thực dân Pháp sớm thất bại trong âm mưu “đánh nhanh, thắng nhanh” khi quay lại xâm lược Việt Nam lần thứ hai.

Nhận định này được Nguyễn Tân Cương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, khẳng định tại hội thảo khoa học “Nam Bộ kháng chiến – Ý chí bảo vệ độc lập, tự do và bài học lịch sử” tổ chức tại TP Hồ Chí Minh. Theo ông, 15 tháng kháng chiến ở Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ tuy không dài nhưng đã tạo tiền đề quan trọng để hình thành đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện và trường kỳ sau này, đồng thời làm sáng tỏ quy luật của chiến tranh cách mạng trong bối cảnh mới.

Tiếng súng mở đầu từ Sài Gòn – Chợ Lớn Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Hồ Chí Minh, cùng sự chủ động, kiên quyết của Xứ ủy, Ủy ban nhân dân và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, nhân dân miền Nam đã đứng lên mở đầu cuộc kháng chiến chống Pháp. Đêm 22 rạng sáng 23/9/1945, được quân Anh dung túng, quân Pháp bất ngờ nổ súng đánh chiếm nhiều mục tiêu trọng yếu tại Sài Gòn. Nhưng chỉ trong khoảnh khắc, quân và dân Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định đã đồng loạt đứng dậy chiến đấu, quyết tâm bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Mặc dù tương quan lực lượng rất chênh lệch, cuộc chiến đấu quyết liệt ấy đã khiến quân Pháp bị động, lúng túng ngay từ đầu, buộc phải thay đổi tính toán chiến lược.

Toàn dân vùng lên – từ vòng vây quân sự đến vòng vây kinh tế Theo Trần Lưu Quang, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP Hồ Chí Minh, tinh thần kháng chiến ở Nam Bộ khi ấy là khí thế của toàn dân. Thực hiện lệnh của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định đã tiến hành tổng đình công, chợ búa đóng cửa, nhà máy điện – nước bị phá hoại, xe điện ngừng chạy.

Song song với đó, các chướng ngại vật mọc lên khắp phố phường; lực lượng Tự vệ chiến đấu, Thanh niên xung phong, Công đoàn xung phong kiên cường chặn đánh quân Pháp tại Dinh Đốc lý và trên các trục đường huyết mạch như Verdun (nay là Cách Mạng Tháng Tám), Norodom (nay là Lê Duẩn).

Chính vòng vây quân sự kết hợp vòng vây kinh tế này đã làm phá sản hoàn toàn âm mưu đánh chiếm Nam Bộ trong vòng ba tuần của thực dân Pháp.

Quyết định lịch sử tại đường Cây Mai Giữa lúc tiếng súng còn vang dội khắp thành phố, sáng sớm 23/9/1945, Xứ ủy, Ủy ban nhân dân và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ triệu tập cuộc họp khẩn tại ngôi nhà trên đường Cây Mai (nay là Nguyễn Trãi, Quận 5). Cuộc họp quy tụ những lãnh đạo chủ chốt như Trần Văn Giàu, Ung Văn Khiêm, Phạm Ngọc Thạch, Huỳnh Văn Tiểng…, thống nhất phát động ngay cuộc kháng chiến toàn dân, đồng thời điện báo xin chỉ thị Trung ương.

Ngay trong ngày, Lời kêu gọi của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ được in hàng loạt, dán khắp đường phố và nhanh chóng chuyển về các tỉnh, thổi bùng ngọn lửa kháng chiến trên toàn miền Nam.

Cả nước hướng về Nam Bộ Tại Hà Nội, sau khi nhận điện khẩn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã triệu tập Hội nghị Thường vụ Trung ương Đảng tại Bắc Bộ Phủ. Trung ương hoàn toàn nhất trí với quyết tâm của Nam Bộ, quyết định thành lập các đơn vị Nam tiến, tăng cường cán bộ, vũ khí cho chiến trường miền Nam.

Ngày 26/9/1945, qua Đài Tiếng nói Việt Nam, Bác Hồ gửi thư cho đồng bào Nam Bộ, khẳng định quyết tâm kháng chiến của Đảng, Chính phủ và toàn dân tộc, biến cuộc chiến đấu ở miền Nam thành sự nghiệp chung của cả nước.

Mốc son mở đầu cuộc kháng chiến 9 năm Ngày 23/9/1945 đã đi vào lịch sử như Ngày Nam Bộ kháng chiến – mốc mở đầu cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai, kéo dài suốt 9 năm và kết thúc bằng thắng lợi vẻ vang của dân tộc Việt Nam.

Từ những con phố Sài Gòn – Chợ Lớn rực lửa năm ấy, Nam Bộ đã thực sự trở thành “Thành đồng Tổ quốc”, chứng minh bằng thực tiễn rằng: ý chí độc lập, tự do của một dân tộc không thể bị khuất phục bởi bất kỳ kế hoạch xâm lược nào, dù là “đánh nhanh, thắng nhanh” hay lâu dài, thâm độc hơn.