KHÁNH HIỆP TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

KHÁNH HIỆP TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, vùng đất Khánh Hiệp thuộc sự cai quản của các Tổng. Các vùng Cà Thiêu (Khánh Hiệp), A Xây, Suối Cá, sở Năm Lân (Khánh Trung) (vùng đồng bào dân tộc Raglai) thuộc Sách La Danh do Tổng Má (còn gọi là Tổng Nhất) cai quản.

Năm 1944, Tổng Má chết, Tổng Ma Đai lên thay. Vùng Ba Cẳng (Khánh Hiệp) là vùng đồng bào dân tộc Êđê sinh sống do Tổng Ma Rim cai quản. Đến năm 1945, Tổng Ma Rim chết, Tổng Ma Phu lên thay. Tổng Ma Phu là người có tư tưởng chống Pháp quyết liệt, vì vậy thực dân Pháp đã tìm cách đưa Tổng Khớ lên thay nhằm củng cố sự kiểm soát đối với địa bàn và đồng bào nơi đây.

Đời sống của đồng bào trước Cách mạng Tháng Tám vô cùng khó khăn, vất vả. Đồng bào chủ yếu sống bằng nghề làm rẫy, quanh năm lao động nhưng vẫn thường xuyên thiếu ăn. Những năm được mùa, lương thực cũng chỉ đủ dùng khoảng năm đến sáu tháng.

Đất đai mà đồng bào canh tác chủ yếu là những vùng đất sản xuất bạc màu, năng suất thấp. Những nơi có đất tốt, màu mỡ thì thực dân Pháp không cho đồng bào canh tác. Đối với các khu rừng có nhiều gỗ quý, thực dân Pháp đặt lệnh cấm khai thác, nghiêm cấm đồng bào tự do vào rừng lấy gỗ.

Bên cạnh đó, đồng bào còn phải chịu nhiều thứ thuế và các khoản đóng góp nặng nề. Hằng năm, mỗi thôn phải thực hiện nghĩa vụ đối với số đinh từ 18 đến 50 tuổi. Mỗi người phải đóng 2 đồng thuế thân, trong đó 1,5 đồng nộp cho thực dân Pháp và 0,5 đồng nộp cho Tổng sách. Những chính sách áp bức, bóc lột đó đã khiến đời sống của đồng bào ngày càng cơ cực, nghèo đói, đồng thời làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa nhân dân địa phương với chế độ thực dân phong kiến.

Năm 1940, ông Năm Lân, một viên quan Nam Triều về hưu lên vùng Cà Thiêu cùng với tổng Má mở đồn điền trồng bắp, lúa. Tiếp đó, một tên tơ bản Pháp, đồng bào gọi là Tây Cao, mở đồn điền Suối Lâu, rộng khoảng 100 ha, cho làm một con đường từ sở cao su Đồng Trăng lên suối Lâu. Dân trong vùng bị huy động thay phiên nhau đi làm xâu từ 10 đến 15 ngày, có đợt đi cả tháng, chủ yếu là đi làm đường mở đồn điền.

Tháng 9/1940 quân Nhật hất chân Pháp nhảy vào Đông Dương. Bắt đầu từ đây, nhân dân cả nước nói chung và nhân dân tỉnh Khánh Hòa phải sống trong cảnh "một cổ 2 tròng", là thực dân Pháp và phát xít Nhật. Đồng bào ở miền núi cũng như đồng bằng phải tiếp tục chịu cảnh đi xâu thuế để phục vụ cho chiến tranh đế quốc. Trong thời gian này phong trào cách mạng ở tỉnh Khánh Hòa chỉ diễn ra ở đồng bằng và khu vực đô thị, khu vực miền núi chưa có phong trào cách mạng.

Từ 8/1945, dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh, phong trào cách mạng của nhân dân Khánh Hòa phát triển mạnh mẽ và giành chính quyền ở đồng bằng. Hòa chung không khí của những ngày đất nước giành độc lập, cuối tháng 9/1945, một cuộc mít-tinh lớn được tổ chức ở Sở Năm Lân, xã (Trung Khánh Vĩnh ngày nay). Đồng bào ở các vùng lân cận, trong đó có đồng bào Cà Thiêu, Hòn Lay đến dự rất đông và được cán bộ Việt Minh tuyên truyền đi theo Cụ Hồ để làm cách mạng. Bắt đầu từ đây, núi Khánh Vĩnh đã mở ra một thời kỳ mới, đồng bào được cán bộ Việt Minh tuyên truyền giấc ngộ đều phấn khởi vì không còn phải đi làm xâu, không bị phân biệt đối xử. Đồng bào Kinh cũng như Thượng đều là con cháu Cụ Hồ đoàn kết cùng đánh Pháp, làm cách mạng bảo vệ đất nước.