Khát vọng gieo chữ giữa vùng "tọa độ lửa"

Khát vọng gieo chữ giữa vùng "tọa độ lửa"

Chiến tranh không chỉ là súng đạn, là ranh giới giữa sự sống và cái chết, mà còn là một cuộc thử lửa đối với tri thức. Đó là thông điệp sâu sắc nhất mà tôi nhận được khi có cơ hội trò chuyện cùng cô Hòa — một nữ giáo viên đã dành trọn tuổi thanh xuân của mình tại vùng tuyến lửa Quảng Bình những năm 1970.

Năm ấy, cô Hòa vừa tốt nghiệp sư phạm, thay vì chọn một ngôi trường yên bình ở hậu phương, cô đã tình nguyện xung phong về vùng trọng điểm đánh phá để dạy học. Cô kể, hành trang mang theo khi ấy chỉ là một chiếc ba lô sờn cũ, vài cuốn giáo án chép tay và một trái tim rực cháy nhiệt huyết của tuổi trẻ. Khi đặt chân đến nơi, đập vào mắt cô không phải là những ngôi trường khang trang, mà là một vùng đất cày xới bởi hố bom, nơi mọi sinh hoạt của người dân đều dịch chuyển xuống lòng đất.

Lớp học dưới hầm chữ A và những con chữ trên giấy rơm Lớp học của cô Hòa không có bảng đen phấn trắng sang trọng như bây giờ. Đó thực chất là những căn hầm chữ A được đào sâu vào lòng đất, gia cố bằng những thân cây gỗ lớn và phủ đất dày để chống chọi với mảnh bom. Trong không gian chật chội, ẩm ướt và thiếu sáng ấy, ánh sáng duy nhất duy trì con chữ là những ngọn đèn dầu hỏa được che chắn cẩn thận bằng vỏ lon sữa bò để tránh lộ sáng ra ngoài.

"Học trò của cô khi ấy lạ lắm," cô Hòa bồi hồi nhớ lại. "Đứa nào cũng đội mũ rơm vàng óng, vai đeo túi thuốc cứu thương nhỏ xíu. Chúng đi học mà như đi chiến đấu." Bảng viết của các em thường là những tấm gỗ ghép lại, còn giấy viết là loại giấy rơm màu vàng đục, nhám tay và rất dễ rách. Thế nhưng, từng nét chữ viết lên đó đều nắn nót, cẩn thận như thể các em đang khắc ghi lý tưởng sống của mình.

Tiếng hát át tiếng bom , ký ức kinh hoàng nhất nhưng cũng cảm động nhất trong cuộc đời dạy học của cô là những lúc còi báo động vang lên. "Hễ nghe tiếng còi là cô trò lại nhanh chóng di chuyển xuống hầm sâu hơn. Có những khi đang học, bom nổ rung chuyển cả mặt đất, cát bụi rơi lả tả xuống đầu," cô kể với đôi mắt nhòe lệ. Giữa những cơn địa chấn của bom đạn, lũ trẻ sợ hãi khóc thét lên. Những lúc ấy, cô Hòa lại ôm chặt các em vào lòng, dùng thân hình mảnh mai của mình như một tấm chắn chở che. Cô bắt đầu hát. Cô hát những bài dân ca, những bài hát về quê hương đất nước để tiếng hát của cô trò át đi tiếng nổ chát chúa bên ngoài. Cô dạy các em rằng: "Bom đạn chỉ có thể phá hủy xóm làng, nhưng không bao giờ giết chết được sự học." Sự bình tĩnh của người giáo viên chính là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất để những đứa trẻ thời chiến quên đi nỗi sợ hãi và tiếp tục cầm bút. Sức mạnh của tri thức và bài học cho thế hệ mai sau.

Lớp học dưới hầm ấy không chỉ dạy toán, dạy văn, mà còn dạy về tình yêu tổ quốc và lòng căm thù giặc. Những đứa trẻ thời ấy hiểu rất rõ rằng: chỉ có con chữ mới giúp đất nước thoát khỏi cảnh lầm than, chỉ có tri thức mới đủ sức mạnh để xây dựng lại quê hương từ đống đổ nát. Sự hiếu học kỳ lạ ấy đã trở thành động lực để cô Hòa bám trụ lại vùng đất chết, gieo mầm hy vọng qua từng trang giáo án.

Câu chuyện của cô Hòa khiến một sinh viên thế hệ Gen Z như tôi cảm thấy vô cùng xúc động và trân quý những điều mình đang có. Chúng ta được học tập trong những giảng đường hiện đại, có đầy đủ công nghệ hỗ trợ, nhưng đôi khi lại thiếu đi cái khát khao mãnh liệt như thế hệ cha anh. Sự tận tụy của cô là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm. Chiến tranh đã lùi xa, những căn hầm chữ A giờ chỉ còn trong ký ức hoặc tại các viện bảo tàng, nhưng tinh thần "Thời hoa lửa" và những lớp học dưới hầm vẫn mãi là một phần rực rỡ trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Câu chuyện ấy nhắc nhở chúng tôi rằng: dù trong bất kỳ nghịch cảnh nào, ngọn lửa của tri thức vẫn luôn phải được thắp sáng và gìn giữ.

Cảm tưởng của người viết: Qua lời kể của cô Hòa, em nhận ra giá trị của hòa bình không chỉ nằm ở sự bình yên, mà còn ở cơ hội được học tập và phát triển. Em tự hứa sẽ nỗ lực hơn nữa trong con đường học tập của mình để xứng đáng với những hy sinh thầm lặng của thế hệ đi trước.