Khát vọng kiến thiết từ tro tàn chiến tranh: Sự ra đời của cái nôi kỹ thuật Bách khoa Hà Nội

Năm 1954, Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu đã kết thúc chặng đường kháng chiến trường kỳ, mở ra một thời kỳ mới cho dân tộc. Miền Bắc hoàn toàn được giải phóng, đứng trước nhiệm vụ vô cùng cấp thiết: khôi phục kinh tế từ tro tàn chiến tranh và xây dựng cơ sở vật chất cho Chủ nghĩa Xã hội. Lúc bấy giờ, nền kinh tế nước nhà đứng trước muôn vàn khó khăn, hệ thống hạ tầng bị tàn phá nặng nề, trong khi đội ngũ cán bộ kỹ thuật lại vô cùng thiếu hụt.

Trước tình hình đó, Đảng và Chính phủ đã xác định tri thức kỹ thuật chính là chìa khóa then chốt để kiến thiết đất nước. Ngày 6/3/1956, Bộ Giáo dục ra quyết định thành lập Trường Đại học Bách khoa Hà Nội – trường đại học kỹ thuật đa ngành đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự ra đời của nhà trường giữa muôn vàn thiếu thốn thời hậu chiến là minh chứng rõ nét cho tầm nhìn chiến lược và khát vọng tự lực tự cường của dân tộc.

Những ngày đầu thành lập, Bách khoa Hà Nội đón tiếp khóa sinh viên đầu tiên trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về máy móc, phòng thí nghiệm lẫn giáo trình. Thế nhưng, vượt lên trên mọi gian khó, các vị thầy giáo – những trí thức lớn được đào tạo từ Pháp, từ chiến khu trở về – cùng hàng ngàn sinh viên đã biến mái trường này thành một "công trường tri thức". Họ vừa miệt mài học tập, nghiên cứu, vừa xắn tay gánh đất, đúc gạch, dựng nên những dãy nhà học đầu tiên.

Trong chặng đường đặt những viên gạch hồng đầu tiên ấy, chúng ta không thể không nhắc đến những bậc "khai sơn phá thạch" của nền khoa học kỹ thuật nước nhà, tiêu biểu như Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. Từ bỏ cuộc sống đầy đủ tiện nghi và tương lai rộng mở ở trời Âu để theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, chính ông và những trí thức yêu nước thế hệ ấy đã truyền ngọn lửa đam mê sáng tạo, tinh thần tự lực tự cường và bản lĩnh vững vàng cho các thế hệ giảng viên, sinh viên Bách khoa đầu tiên. Từ những phòng thí nghiệm thô sơ ban đầu, tinh thần Trần Đại Nghĩa đã trở thành cội nguồn sức mạnh, nuôi dưỡng biết bao thế hệ kỹ sư Bách khoa mang trong mình hoài bão lớn đem tri thức xây dựng đất nước.

Ngọn lửa Bách khoa thắp sáng từ năm 1956 không chỉ đào tạo ra hàng vạn kỹ sư, nhà khoa học làm nòng cốt cho các công trình trọng điểm quốc gia, mà còn ghi dấu ấn đậm nét trong lịch sử bảo vệ Tổ quốc. Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, hàng ngàn giảng viên và sinh viên Bách khoa lại tiếp tục tạm gác bút nghiên, xếp lại compa để lên đường ra mặt trận, mang tư duy kỹ thuật vào phục vụ chiến đấu và mở đường cho ngày thống nhất.

Nhìn lại lịch sử gắn liền với cột mốc 1954, Đại học Bách khoa Hà Nội không đơn thuần là một ngôi trường, mà là biểu tượng của tinh thần vượt khó, của khát vọng vươn lên bằng trí tuệ Việt Nam. Đó là di sản vô giá mà thế hệ sinh viên hôm nay luôn tự hào và nguyện tiếp bước để dựng xây đất nước ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn.