Khẩu bazooka chế tạo giữa rừng Việt Bắc không một trang tài liệu kỹ thuật
Không có bản vẽ, không có tài liệu tham khảo, chỉ với kiến thức tự tích lũy từ những năm học tập ở Pháp, một kỹ sư đã tự viết lại toàn bộ lý thuyết vũ khí giữa núi rừng chiến khu — để rồi vài tháng sau, thứ vũ khí ấy bắn cháy xe tăng Pháp ngay trận đầu ra quân.
Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, kỹ sư Phạm Quang Lễ đã trình bày nguyện vọng mang kiến thức kỹ thuật quân sự tích lũy nhiều năm ở nước ngoài về phục vụ đất nước. Bác Hồ đã đặt cho ông cái tên mới — Trần Đại Nghĩa — lấy ý từ câu "Dĩ đại nghĩa nhi thắng hung tàn" trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, đồng thời giao ông làm Cục trưởng đầu tiên của Cục Quân giới.
Tháng 11/1946, ông cùng các cộng sự bắt tay nghiên cứu chế tạo súng và đạn chống tăng Bazooka theo mẫu của Mỹ, nhằm giúp bộ đội có vũ khí đối phó với xe tăng và lô cốt Pháp. Công việc gặp vô vàn khó khăn vì Việt Nam khi đó chưa có nền công nghiệp quốc phòng, thiếu thốn cả về máy móc lẫn nguyên vật liệu. Dù thất bại liên tiếp trong những lần thử nghiệm đầu, ông không hề nản chí, và đến tháng 2/1947, cuộc thử nghiệm cuối cùng đã thành công — đạn Bazoka mới chế tạo đạt độ xuyên phá 75cm trên tường gạch, tương đương với loại đạn nguyên bản của Mỹ.
Ngày 2/3/1947, chiến công đầu tiên của Bazooka "Made in Việt Nam" đã đi vào lịch sử: chỉ với ba khẩu súng và 10 quả đạn được chuyển đến Trung đoàn Thủ đô, quân ta đã bắn cháy hai xe tăng Pháp tại Chùa Trầm, bẻ gãy một mũi tiến công quan trọng của địch. Sau thành công này, ông tiếp tục dẫn dắt nghiên cứu chế tạo súng không giật SKZ — loại vũ khí, theo lời kể của các nhà nghiên cứu, được ông tự khảo sát các hiện tượng vật lý, tự viết ra các phương trình cơ học để tổng hợp thành lý thuyết hoàn chỉnh, hoàn toàn không có bất kỳ tài liệu kỹ thuật tham khảo nào giữa núi rừng Việt Bắc. SKZ sau đó xuất trận lần đầu tại Phố Lu, phá hủy nhiều lô cốt kiên cố của địch, và trong một đêm duy nhất tại chiến trường Nam Trung Bộ, loại súng này đã giúp quân ta hạ gục 5 đồn giặc.
