Khẩu lệnh của Nguyễn Viết Xuân

1. Tuổi thơ khó khăn và con đường nhập ngũ

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại làng Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, trong một gia đình nông dân nghèo. Khi mới bảy tuổi, ông đã phải đi làm thuê, giúp việc để kiếm sống. Cuộc sống vất vả kéo dài nhiều năm nhưng không làm mất đi ý chí vươn lên và lòng yêu quê hương của người thanh niên trẻ.

Năm 18 tuổi, Nguyễn Viết Xuân rời vùng tạm chiếm, tìm ra vùng tự do rồi tình nguyện xin nhập ngũ. Tháng 11/1952, ông chính thức trở thành chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ một chiến sĩ trinh sát, ông lần lượt đảm nhiệm các nhiệm vụ tiểu đội trưởng trinh sát, trung đội trưởng pháo cao xạ rồi chính trị viên đại đội.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Nguyễn Viết Xuân cùng đơn vị làm nhiệm vụ chiến đấu và bảo vệ các tuyến đường quan trọng. Ông từng tham gia đánh máy bay tại Cò Nòi, Lũng Lô và được kết nạp vào Đảng ngay tại trận địa dưới chân đèo Bản Ban. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đơn vị của ông được điều về bảo vệ Hà Nội, rồi tiếp tục hành quân vào Quảng Bình.

2. Người chính trị viên gần gũi với chiến sĩ

Tại Tiểu đoàn 14, Nguyễn Viết Xuân vừa là chính trị viên, vừa là người anh gần gũi của các chiến sĩ trẻ. Theo lời kể của ông Nguyễn Duy Dĩnh, khi những tân binh mới về đơn vị còn nhớ nhà và chưa quen môi trường quân ngũ, Nguyễn Viết Xuân trực tiếp hỏi thăm, sắp xếp nơi ăn, chỗ ở và động viên từng người.

Trong huấn luyện, ông thường xuyên xuống tận nơi theo dõi từng chiến sĩ, nắm rõ ưu điểm và hạn chế của mỗi người để có cách giúp đỡ phù hợp. Ban ngày ông cùng bộ đội ra thao trường; ban đêm lại đến từng phòng hỏi thăm tình hình. Ông thường là người đi ngủ cuối cùng trong đơn vị.

Nguyễn Viết Xuân còn phát động phong trào học tập tinh thần hiên ngang của Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi. Ông động viên chiến sĩ phải giữ vững ý chí, không run sợ trước máy bay hiện đại của đối phương và luôn sẵn sàng chiến đấu bảo vệ các tuyến giao thông chi viện.

3. Trận địa Cha Lo ngày 18/11/1964

Đầu tháng 11/1964, đơn vị của Nguyễn Viết Xuân được điều đến khu vực Cha Lo, miền Tây tỉnh Quảng Bình. Đây là địa bàn có những tuyến đường vận chuyển quan trọng, nối hậu phương miền Bắc với chiến trường phía Nam nên thường xuyên bị máy bay Mỹ trinh sát và đánh phá.

Ngày 18/11/1964, nhiều tốp máy bay Mỹ liên tiếp tiến vào vùng trời Cha Lo. Trong đợt tiến công đầu, ba máy bay F-100 lao vào trận địa pháo cao xạ. Các chiến sĩ nhanh chóng bám pháo, theo dõi mục tiêu và nổ súng đánh trả.

Khẩu đội 3 đón đánh chiếc máy bay đi đầu, buộc đội hình đối phương phải thay đổi hướng. Một máy bay bị trúng đạn và bốc cháy. Sau đó, các máy bay còn lại tập trung hỏa lực đánh vào vị trí của khẩu đội 3 nhằm làm tê liệt trận địa pháo.

Một đợt bắn phá dữ dội khiến nhiều chiến sĩ bị thương và một số vị trí bị đất đá vùi lấp. Khẩu đội trưởng Nguyễn Duy Dĩnh cũng bị vùi dưới đất. Trong khoảnh khắc khó khăn ấy, nếu các chiến sĩ mất bình tĩnh hoặc rời vị trí thì trận địa có nguy cơ bị đánh phá nặng hơn.

4. Khẩu lệnh vang lên giữa trận địa

Trước tình thế nguy cấp, Nguyễn Viết Xuân không ở lại nơi che chắn mà rời sở chỉ huy, đến gần các khẩu đội đang chiến đấu. Giữa tiếng máy bay và bom đạn, ông đứng lên động viên các chiến sĩ:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Tiếng hô dứt khoát của người chính trị viên giúp các chiến sĩ lấy lại bình tĩnh. Những người vừa bị đất đá vùi lấp cố gắng đứng dậy, trở lại vị trí và tiếp tục nổ súng. Theo hồi ức của ông Nguyễn Duy Dĩnh, sau khẩu lệnh ấy, đơn vị tiếp tục đánh trả và bắn rơi thêm một máy bay.

Khi thấy khẩu đội lập công, Nguyễn Viết Xuân chạy đến biểu dương tinh thần dũng cảm của các chiến sĩ. Sau khi đợt đánh phá tạm lắng, ông đi khắp các khẩu đội, kiểm tra tình hình, động viên người còn chiến đấu và tổ chức chăm sóc người bị thương.

Ông nhắc các chiến sĩ rằng máy bay đối phương không phải là lực lượng không thể đánh thắng. Điều quan trọng là phải giữ vững tinh thần, bình tĩnh quan sát và bám chắc vị trí chiến đấu. Những lời động viên ấy giúp toàn đơn vị tiếp tục đứng vững trước các đợt tiến công tiếp theo.

5. Những phút cuối của người chính trị viên

Khi Nguyễn Viết Xuân đang di chuyển giữa các vị trí để nắm tình hình, máy bay Mỹ tiếp tục đánh phá trận địa. Ông bị thương nặng nhưng không yêu cầu đưa mình rời khỏi vị trí chỉ huy.

Ông căn dặn y tá và những người bên cạnh không thông báo rộng rãi việc mình bị thương, vì lo tin ấy sẽ ảnh hưởng đến tinh thần chiến đấu của đơn vị. Nguyễn Viết Xuân vẫn tỉnh táo theo dõi diễn biến, hỏi tình hình các khẩu đội và biểu dương những chiến sĩ vừa lập công.

Biết sức khỏe không thể hồi phục, ông chỉ định người thay mình tiếp tục chỉ huy. Ông bàn giao sổ sách, công việc của chi bộ, căn dặn việc chăm sóc thương binh và đề nghị khen thưởng những chiến sĩ chiến đấu dũng cảm. Đến những phút cuối, điều ông quan tâm vẫn là đơn vị, đồng đội và nhiệm vụ chung.

Nguyễn Viết Xuân hy sinh ngày 18/11/1964, khi mới 30 tuổi. Khi hy sinh, ông là Thiếu úy, Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, Sư đoàn 325, Quân khu 4.

6. Khẩu lệnh trở thành lời hiệu triệu chiến đấu

Sau trận đánh Cha Lo, khẩu lệnh của Nguyễn Viết Xuân nhanh chóng được truyền đi trong các đơn vị phòng không:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Lời hô chỉ gồm vài tiếng nhưng thể hiện rõ yêu cầu của người chiến sĩ phòng không: không hoảng sợ, không bắn vội, phải bình tĩnh theo dõi và tập trung hỏa lực vào mục tiêu. Khẩu lệnh trở thành lời động viên trên nhiều trận địa trong những năm kháng chiến chống Mỹ.

Đơn vị của ông sau đó được mang tên Đại đội Nguyễn Viết Xuân. Ngày 1/1/1967, Nguyễn Viết Xuân được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.