Khẩu súng không giật đầu tiên của Việt Nam
Giữa núi rừng Việt Bắc, trong những xưởng quân giới còn rất thô sơ, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã nghiên cứu thành công súng không giật (SKZ), góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội Việt Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, quân đội Việt Nam chủ yếu sử dụng vũ khí thu được của địch hoặc những loại súng thô sơ do các xưởng quân giới tự chế tạo. Trong khi đó, quân Pháp được trang bị xe bọc thép, công sự kiên cố và nhiều loại hỏa lực mạnh.
Để tạo bước đột phá, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho Trần Đại Nghĩa nhiệm vụ nghiên cứu những loại vũ khí có uy lực lớn nhưng phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước.
Đó là một nhiệm vụ tưởng như không thể.
Các xưởng quân giới khi ấy nằm sâu trong rừng Việt Bắc. Máy tiện, máy khoan rất ít, điện không có, nhiều thiết bị phải quay bằng tay. Thép chất lượng cao gần như không đủ, vật liệu phải tận dụng từ nhiều nguồn khác nhau.
Thay vì nản chí, Trần Đại Nghĩa cùng các kỹ sư trẻ bắt đầu nghiên cứu tài liệu, tính toán từng thông số và thử nghiệm nhiều phương án khác nhau.
Có những lần khẩu súng thử nghiệm bị nứt nòng.
Có lần đạn không đạt tầm bắn mong muốn.
Mỗi thất bại đều được ghi chép cẩn thận để điều chỉnh.
Nhiều đêm, ánh đèn dầu trong xưởng quân giới vẫn sáng đến tận khuya. Trần Đại Nghĩa trực tiếp cùng công nhân gia công từng chi tiết, kiểm tra từng bản vẽ và động viên mọi người tiếp tục nghiên cứu.
Sau nhiều tháng làm việc không ngừng nghỉ, nhóm nghiên cứu đã chế tạo thành công súng không giật (SKZ) và nhiều loại đạn phù hợp.
Khi đưa vào thử nghiệm, loại vũ khí mới chứng minh hiệu quả cao trong việc phá hủy lô cốt, công sự và phương tiện cơ giới của đối phương.
Những khẩu SKZ do người Việt Nam chế tạo nhanh chóng được đưa vào trang bị cho bộ đội trong các chiến dịch lớn, đặc biệt là Chiến dịch Biên giới năm 1950, góp phần nâng cao khả năng tác chiến của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Đối với Trần Đại Nghĩa, thành công ấy không chỉ là một công trình kỹ thuật mà còn là minh chứng rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ khoa học và công nghệ nếu biết đoàn kết và sáng tạo.
Ngày nay, câu chuyện về những đêm nghiên cứu trong rừng Việt Bắc vẫn là nguồn cảm hứng đối với nhiều thế hệ kỹ sư và nhà khoa học Việt Nam.
