Khẩu súng máy trên vai người anh hùng Điện Biên

Sinh năm 1930, là người dân tộc Mường, quê ở xã Cẩm Phong, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa, Trương Công Man gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam năm 1947, khi mới 17 tuổi. Từ một chàng trai miền núi, ông trở thành một chiến sĩ liên lạc mưu trí, dũng cảm của Đại đoàn Đồng Bằng – lực lượng chủ lực hoạt động ở vùng sau lưng địch thuộc đồng bằng Bắc Bộ. Những năm tháng chiến đấu của Trương Công Man là câu chuyện tiêu biểu về lòng quả cảm, tinh thần trách nhiệm và ý chí hoàn thành nhiệm vụ trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Sau thời gian huấn luyện, Trương Công Man được biên chế vào Đại đội 269, Tiểu đoàn 391, Trung đoàn 52, Đại đoàn Đồng Bằng. Ngay từ những trận đánh đầu tiên, ông đã thể hiện sự gan dạ và bình tĩnh. Trong Chiến dịch Lê Lợi và Chiến dịch Quang Trung, người chiến sĩ trẻ nhiều lần được cấp trên biểu dương, khen thưởng. Công việc của một chiến sĩ liên lạc trong chiến tranh đặc biệt nguy hiểm: phải thường xuyên vượt qua những khu vực bị địch kiểm soát, truyền đạt mệnh lệnh chính xác và kịp thời, đồng thời sẵn sàng trực tiếp chiến đấu khi cần thiết.

Một trong những dấu mốc nổi bật nhất là trận Yên Ninh, Ninh Bình, tháng 1-1952. Khi đơn vị được lệnh tiến công, Trương Công Man lập tức xung phong. Trong chiến đấu, ông bị thương ở sườn nhưng vẫn nén đau, bám sát người chỉ huy để truyền đạt mệnh lệnh. Sau trận đánh, địch tiếp tục sử dụng máy bay và pháo binh đánh phá dữ dội. Trong suốt ngày hôm đó, Trương Công Man nhiều lần chạy qua những cánh đồng ngập nước dưới bom đạn để đưa mệnh lệnh của cấp trên đến các đơn vị, đồng thời tham gia đưa thương binh về nơi an toàn. Năm lần bị thương nhưng ông vẫn không rời trận địa; cùng đồng đội đưa được 15 thương binh ra ngoài an toàn.

Tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện trong các trận Tầm Phương, Thái Ninh và An Bình ở Thái Bình. Dù nhiều lần bị thương, Trương Công Man vẫn kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ; không chỉ chiến đấu tiêu diệt địch mà còn vận động, gọi hàng và thu vũ khí của đối phương. Với những thành tích đó, ông được Trung đoàn và Đại đoàn khen thưởng 9 lần, được bầu là Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn và được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất. Tại Đại hội các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất năm 1952, ông vinh dự được Đại tướng Võ Nguyên Giáp biểu dương bằng tên gọi đầy xúc động: “Chiến sĩ khoác áo lửa”.

Nhưng câu chuyện về người chiến sĩ “khoác áo lửa” không dừng lại ở những phần thưởng. Trong trận tiến công đồn Tìm, Đông Quan, Thái Bình, đơn vị vừa mở được một hàng rào thì bị hỏa lực địch từ các vị trí xung quanh tập trung bắn phá quyết liệt. Tổ bộc phá bị thương vong gần hết. Trước tình thế đó, Trương Công Man xung phong lên tiếp tục nhiệm vụ. Ông bị trọng thương và hy sinh. Trước lúc đi xa, người chiến sĩ ấy vẫn nhắn nhủ đồng đội: “Các đồng chí giữ vững quyết tâm, làm tròn nhiệm vụ.” Lời nói cuối cùng thể hiện rõ phẩm chất của một người lính: đặt nhiệm vụ chiến đấu và đồng đội lên trên sự sống của bản thân.

Ngày 31-8-1955, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Trương Công Man Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự ghi nhận ấy là phần thưởng xứng đáng đối với một người chiến sĩ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Câu chuyện thời hoa lửa của Trương Công Man không chỉ ghi lại những trận đánh cụ thể trên chiến trường Bắc Bộ mà còn cho thấy giá trị của lòng dũng cảm, tinh thần kỷ luật và trách nhiệm của người quân nhân cách mạng. Từ Chiến dịch Lê Lợi, Chiến dịch Quang Trung, đến trận Yên Ninh, Tầm Phương, Thái Ninh, An Bình và trận đồn Tìm, dấu ấn của ông luôn gắn với những nhiệm vụ khó khăn, nguy hiểm. Sự hy sinh của Trương Công Man trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của quê hương Thanh Hóa và của cuộc kháng chiến chống Pháp; nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của độc lập, tự do và trách nhiệm đối với Tổ quốc.