Khẩu súng ngắn và vật kỷ niệm về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Sau đại hội, Quân khu 5 cử một đoàn cán bộ, chiến sỹ tiêu biểu vào báo cáo kinh nghiệm đánh Mỹ với Trung ương Cục miền Nam. Trong đoàn đại biểu dũng sỹ đi dự có cậu thiếu niên Võ Tiến Trung, 13 tuổi, tiểu đội trưởng liên lạc trinh sát của huyện đội Đại Lộc. Sau một chặng đường dài đi bộ, cuối năm 1966, đoàn đã đến căn cứ Dương Minh Châu, thuộc tỉnh Tây Ninh. Tại đây, đoàn cán bộ, chiến sỹ được gặp đồng chí Trường Sơn báo cáo kinh nghiệm đánh Mỹ. Do nguyên tắc bí mật, cả đoàn chỉ được biết đồng chí Trường Sơn là một đồng chí “cán bộ cao cấp” của Quân Giải phóng miền Nam chứ không biết gì thêm. Thời kỳ này, trên chiến trường miền Nam đang diễn ra nhiều trận đánh ác liệt giữa quân Giải phóng và các đơn vị quân Mỹ. Tây Nguyên, miền Đông Nam bộ, riêng chiến trường Khu 5 có trận Núi Thành, vành đai diệt Mỹ Hòa Vang, Chu Lai; đánh Mỹ càn lên vùng căn cứ địa Đại Lộc, Quảng Đà… Một số địa phương đã tìm ra cách đánh và thắng Mỹ, nhưng cũng có một số nơi vẫn còn tâm lý sợ vũ khí, hỏa lực Mỹ, vẫn chưa tìm ra phương thức để chiến đấu với quân Mỹ. Đây là điều đồng chí Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (với bí danh Trường Sơn) - Bí thư Trung ương Cục rất trăn trở. Đồng chí quyết định mời các đoàn từ các quân khu đến, trực tiếp nghe các điển hình báo cáo, để rồi tổng kết thành các bài học kinh nghiệm phổ biến cho khắp các chiến trường. Hôm ấy, cả đoàn được đưa tới nơi ở của đồng chí Trường Sơn. Đó là một căn nhà nửa nổi nửa chìm làm bằng gỗ, lớp lá, rộng chừng 30 m2. Bàn ghế đơn sơ, tất cả đều làm từ những thanh tre. Đồng chí Trường Sơn vóc người tầm thước, mặc bộ quần áo Quân giải phóng, đeo súng ngắn. Thoạt nhìn cũng thấy như các đồng chí chỉ huy cao cấp khác, duy chỉ có đôi mắt rất sáng, cương nghị là gây ấn tượng mạnh tới cả đoàn. Sau phần báo cáo kinh nghiệm của các đồng chí cán bộ, đến lượt cậu bé dũng sỹ nhỏ tuổi nhất đoàn báo cáo kinh nghiệm của mình. Lần đầu tiên đứng trước đông người, nhất là sự có mặt của đồng chí cán bộ cấp cao của Quân Giải phóng miền Nam, cậu bé xúc động, mặt đỏ bừng: “Trận đầu tiên cháu đánh Mỹ khá đơn giản, vì người lớn cứ bàn với nhau Mỹ có áo giáp, mũ sắt bắn không chết, giày bọc thép chông đâm không thủng, do đó chưa dám đánh. Khi thuỷ quân lục chiến Mỹ đi càn, dừng lại ăn trưa, cháu đã lân la vào chơi với Mỹ, lợi dụng khi chúng tháo thắt lưng áo giáp ra nghỉ, cháu đã lấy 1 quả lựu đạn M26 của chúng rút chốt an toàn dùng áo giáp Mỹ đè lên trên “mỏ vịt” lựu đạn, sau đó bỏ ra ngoài. Đến giờ hành quân tên Mỹ lấy áo giáp mặc vào thì lựu đan nổ giết chết 2 tên tại chỗ, 1 tên bị thương - xã đội trưởng khen thưởng trận đầu đánh Mỹ. Nhưng cháu vẫn phân vân Mỹ chết là chưa mặc áo giáp, vậy nó mặc rồi thì có chết không? Để chứng minh mảnh lựu đạn nổ gần Mỹ mặc áo giáp vẫn chết, 2 tuần sau Mỹ lại đi càn, chúng ngồi ăn trưa ở luỹ tre đầu làng, cháu cùng bạn Tín (con bà Hai Thảo) bám sát, cháu ném 1 quả lựu đạn M26, bạn Tín ném 1 quả lựu đạn MK3, lựu đạn nổ 1 tên chết tại chỗ, 3 tên bị thương. Từ đó du kích tin là có thể diệt được Mỹ và đã bám sát Mỹ thực hiện đánh gần, khi nào Mỹ càn vào xã cháu, chúng cũng bị tiêu diệt một số tên. Do du kích bám sát nổ súng diệt xong rút nhanh nên Mỹ không thể chống được. Từ đó, cháu cùng du kích xã bám sát Mỹ đánh Mỹ bằng mìn, bắn tỉa, ngày nào cũng bị diệt được lính Mỹ, buộc Mỹ phải rút bỏ “dồn” chúng đóng ở bãi bắp (ngô) thuộc thôn Phú Bò, xã Lộc Phong (nay là Đại Hoà) cách xã cháu có con sông Vu Gia, giữ vững được vùng giải phóng làm căn cứ cho cách mạng”. Chú Trường Sơn hỏi rất kỹ: “Du kích làm cách nào, dùng súng gì mà bám sát đồn bắn tỉa? cháu nhỏ như vậy làm sao có thể bắn súng cacbin, ai dạy cháu bắn? mỗi lần bắn xong Mỹ bắn trả như thế nào, bằng súng gì? chúng chuyển thương và lính chết đi đâu, bằng phương tiện gì?”… Cậu bé lần lượt trả lời cho chú Trường Sơn từng câu hỏi. Đồng chí Trường Sơn - Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - ngồi nghe câu chuyện về kinh nghiệm đánh Mỹ của cậu thiếu niên dũng sĩ diệt Mỹ rất chăm chú. Thỉnh thoảng, ông lại ghi mấy chữ vào cuốn sổ. Hình như câu chuyện của cậu thiếu niên này gợi cho ông vài suy nghĩ gì đó mới mẻ, vì thế ông có vẻ đăm chiêu. Cái nheo mắt của ông cho thấy, dường như trong suy nghĩ của ông có điều gì mới đang hình thành. Sau khi cậu thiếu niên kết thúc bản báo cáo, Đại tướng vẫy tay bảo cậu đến gần. Ông hỏi lại tên, tuổi, quê quán, rồi cười rất tươi: Bác rất vui vì cháu còn nhỏ tuổi mà đã dám đánh Mỹ mà lại đánh rất giỏi. Bây giờ cháu có nguyện vọng gì nào?”. Cậu thiếu niên liền đáp: “Thưa chú! cháu được Bộ Tư lệnh Miền tặng thưởng Huân chương chiến công giải phóng hạng nhì, phần thưởng lớn nhất với cháu từ trước tới nay, nguyện vọng của cháu là muốn đổi huân chương lấy một khẩu súng giống như của chú và một hộp kíp mìn để về quê đánh giặc”. Đồng chí Trường Sơn ôm cậu vào lòng cười lớn: “Bọn lính Mỹ to là thế, súng ống trang bị đến tận răng, cháu không sợ sao?” Cậu hồn nhiên trả lời: “Cháu theo các cô chú đánh giặc vì bọn chúng tàn ác quá, giết chóc quá nhiều người dân vô tội. Cháu không sợ bọn Mỹ, dù chúng có nhiều súng đạn. Các cô, các chú đánh được bọn Mỹ, cháu muốn được cùng các cô chú cầm súng chiến đấu để trả thù cho đồng bào, bảo vệ quê hương đất nước mình”. Đồng chí Trường Sơn nhìn cậu thiếu niên rồi nói với cả đoàn: “Mỹ vào miền Nam trong thế thua, thế bị động về chiến lược, dám đánh Mỹ, chúng ta sẽ tìm ra cách đánh Mỹ, nhất định chúng ta sẽ đánh thắng hoàn toàn giặc Mỹ xâm lược”. Hôm sau đồng chí Trường sơn cho gọi cả đoàn cán bộ Quân khu 5 đến ăn cơm, đồng chí ân cần thăm hỏi từng người rồi tặng cho đồng chí Trần Kỳ - xã đội trưởng Điện Thắng - 1 khẩu súng cacbin M2, chị Tính - Phó Bí thư huyện Điện Bàn - 1 khẩu súng K59, còn với cậu bé Võ Tiến Trung 1 khẩu súng ngắn K59 và một hộp kíp mìn. Trở về quê hương Quảng Nam, cậu thiếu niên ấy đã sử dụng khẩu súng và kíp mìn chiến đấu nhiều trận tại cầu Ông Nở, trận phục kích thôn Khánh Vân tại chợ Hòa Mỹ… diệt nhiều Mỹ - ngụy. Từ năm 1965 - 1971, cậu đã lập được nhiều chiến công xuất sắc, được tặng thưởng: 1 Huân chương chiến công giải phóng hạng nhất; 2 Huân chương chiến công giải phóng hạng nhì; 3 Huân chương chiến công giải phóng hạng ba; 7 huy hiệu dũng sỹ gồm: 1 Dũng sỹ diệt Mỹ cấp ưu tú; 2 Dũng sỹ diệt Mỹ hạng 1; 1 dũng sỹ diệt Mỹ hạng 2; 1 dũng sỹ diệt Mỹ hạng ba; 1 dũng sỹ diệt xe cơ giới; 1 dũng sỹ diệt máy bay. Cậu bé tiểu đội trưởng liên lạc trinh sát của huyện đội Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam năm nào, giờ là Ủy viên Trung ương Đảng, Trung tướng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Võ Tiến Trung - Giám đốc Học viện Quốc phòng. Trung tướng Võ Tiến Trung sinh ra trong một gia đình cách mạng, cha là Cụ Võ Miễn, Trưởng ban cướp chính quyền tại xã Duy Mỹ, huyện Duy Xuyên trong cách mạng tháng Tám, vốn rất nổi tiếng về đánh giặc trong kháng chiến chống Pháp. Năm 1954, cha đi tập kết. Năm 1957, mẹ bị địch bắt tù. Ba tuổi, Võ Tiến Trung ở tù cùng mẹ cho đến năm 7 tuổi. Tuy rất nhỏ, nhưng Trung đã chứng kiến cảnh những người tù bị địch tra tấn rất dã man, mẹ của Trung cũng nằm trong số đó. Những năm tháng sống cùng mẹ trong tù, Trung được các bác, các cô bày cách làm liên lạc, chuyển thư từ, báo tin đến các phòng giam. Năm 9 tuổi làm liên lạc, trinh sát, cho Đội công tác xã Đại Cường, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Năm 12 tuổi cậu tham gia lực lượng vũ trang và trưởng thành từ đó đến giờ. Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, Trung tướng Võ Tiến Trung vẫn giữ lại khẩu súng ngắn mà người “thủ trưởng rất lớn” đã tặng cho ông. Mãi đến năm 2010, ông mới quyết định trao lại cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Trung tướng Võ Tiến Trung kể lại: “Hồi đó, mình còn nhỏ quá mà, chỉ biết đó là một “thủ trưởng rất lớn”, đâu có biết tên thật và chức vụ chính thức của ông. Mãi đến ngày 6 tháng 7 năm 1967, mình cùng các bạn thiếu niên dũng sĩ diệt Mỹ (trong đó có đồng chí Trần Phước Tới, nay là Trung tướng Viện trưởng, Viện Kiểm sát Quân sự Trung ương) đi dự Đại hội du kích chiến tranh, Đại hội dũng sĩ diệt Mỹ tỉnh Quảng Đà. Đúng ngày khai mạc cũng là lúc đài tiếng nói Việt Nam báo tin buồn Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, bí danh là đồng chí Trường Sơn từ trần, lúc đó mình mới biết đó chính là người đã tặng súng cho mình. Được ông Bí thư Trung ương Cục miền Nam, kiêm Chính ủy Quân Giải phóng miền Nam tặng súng, chuyện lớn lắm chứ. Mình thực sự xúc động và vô cùng thương tiếc chú Thanh, cả đại hội dừng lại làm lễ truy điệu Đại tướng, mình không cầm được nước mắt và khóc oà lên. Sau này còn biết thêm, Đại tướng có bí danh là Sáu Di, tác giả của nhiều bài viết nổi tiếng lấy bút danh là Trường Sơn, Người quan sát, SKZ… và những khẩu hiệu: “Tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt, bám thắt lưng địch mà đánh” thì mình lại càng thấy vinh dự lớn lao. Đó cũng là lý do khẩu súng trở thành vật bất ly thân của mình suốt hơn 40 năm trời. Nhìn ông cầm khẩu súng, tay mân mê, cái nhìn đau đáu, chúng tôi hiểu rằng, ông yêu quý kỷ vật này đến thế nào. Dường như ông không thể rời xa nó. Nó đã trở thành một phần không thể tách rời của ông cùng với những hồi ức về vị Đại tướng trí dũng song toàn của Quân đội ta.Trần Thanh Hằng