KHẨU TRUNG LIÊN VÀ CHIẾC MÁY BAY TRÊN NÚI TỨC DỤP
Ở vùng Bảy Núi của An Giang, Tức Dụp là một địa danh đặc biệt.
Những vách đá, hang động và khe núi chằng chịt biến nơi đây thành một căn cứ tự nhiên giữa chiến trường. Trong những năm chiến tranh, Tức Dụp nhiều lần trở thành mục tiêu của những cuộc càn quét quy mô lớn.
Giữa địa hình ấy có một người lính quê Tri Tôn tên Trần Thanh Lạc.
Ông sinh năm 1945 tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, trong một gia đình nghèo có truyền thống cách mạng.
Năm 1966, khi vừa bước vào tuổi trưởng thành, Trần Thanh Lạc nhập ngũ.
Từ một chiến sĩ, ông lần lượt trở thành đại đội trưởng rồi huyện đội trưởng huyện Tri Tôn.
Nhưng trước khi giữ những cương vị ấy, ông đã trải qua những trận đánh mà chiến trường miền Tây Nam Bộ những năm 1960 để lại dấu ấn rất sâu sắc.
Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, trong quá trình chiến đấu, Trần Thanh Lạc đã tham gia hơn 60 trận, tiêu diệt nhiều sinh lực đối phương, thu nhiều vũ khí và đặc biệt bắn rơi một máy bay F-4 bằng súng trung liên.
Chi tiết ấy nghe qua gần như khó tin.
F-4 là máy bay chiến đấu hiện đại của Mỹ.
Còn súng trung liên là loại vũ khí bộ binh.
Hai loại vũ khí thuộc hai thế giới hoàn toàn khác nhau.
Nhưng tại vùng núi Tri Tôn, trong một ngày chiến đấu năm 1969, khoảng cách ấy đã bị rút ngắn bởi địa hình và cách đánh của người lính.
Từ những trận đánh đầu tiên
Đầu năm 1967, Trần Thanh Lạc chỉ huy sáu chiến sĩ biệt động phối hợp với một trung đội bộ đội huyện tập kích một tiểu đoàn dù.
Trận đánh diễn ra quyết liệt.
Đơn vị của ông tiêu diệt 75 quân địch tại chỗ và thu sáu khẩu súng.
Một năm sau, tháng 5-1968, Trần Thanh Lạc tiếp tục chỉ huy một đội đặc công gồm 15 người tập kích một đại đội bảo an cách chi khu Tri Tôn khoảng một kilomet.
Ba mũi tiến công luồn qua địa hình dưới làn đạn đối phương.
Thay vì đứng từ xa chờ địch sơ hở, ông chỉ huy lực lượng bám sát đội hình đối phương, liên tục di chuyển và áp sát để giữ thế chủ động.
Đại đội bảo an bị đánh thiệt hại nặng.
Đơn vị thu vũ khí rồi rút về căn cứ an toàn.
Những trận đánh ấy cho thấy một đặc điểm trong cách chiến đấu của Trần Thanh Lạc: tận dụng địa hình và yếu tố bất ngờ để tạo lợi thế cho lực lượng nhỏ.
Nhưng trận chiến tại Tức Dụp mới thực sự trở thành một phần quan trọng trong cuộc đời ông.
128 ngày đêm trên núi
Tức Dụp không phải một chiến trường bằng phẳng.
Đó là một hệ thống núi đá với nhiều hang động, khe đá và những vị trí có thể tổ chức phòng thủ.
Trong trận chiến kéo dài 128 ngày đêm, lực lượng bám trụ tại Tức Dụp phải chịu đựng đói khát, bom đạn và cả chất độc hóa học.
Mỗi vách đá có thể trở thành một trận địa.
Mỗi hang núi có thể trở thành nơi trú quân.
Và mỗi lần đối phương tiến vào lại là một lần lực lượng phòng thủ phải tìm cách đánh bật chúng ra.
Trần Thanh Lạc cùng đồng đội bám trụ tại đây trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.
Tháng 2-1969, ông chỉ huy hai chiến sĩ đánh chặn một tiểu đoàn quân chi viện của đối phương.
Ba người phải đối đầu với một lực lượng đông hơn rất nhiều.
Trần Thanh Lạc tận dụng những vách đá và đường hang để luồn lách, cơ động từ dưới hang lên rồi cùng đồng đội sử dụng thủ pháo và lựu đạn.
Kết quả, đơn vị tiêu diệt 36 quân địch, thu ba súng M79 và một máy truyền tin.
Những con số ấy cho thấy sự chênh lệch về lực lượng không phải lúc nào cũng quyết định kết quả của một trận đánh.
Địa hình, sự chủ động và khả năng cơ động có thể tạo ra một thế trận khác.
Nhưng vài tháng sau, Trần Thanh Lạc phải đối mặt với một loại mục tiêu hoàn toàn khác.
Không phải bộ binh.
Không phải xe tăng.
Mà là máy bay.
Ngày chiếc F-4 xuất hiện
Tháng 7-1969, đối phương mở cuộc hành quân càn quét vào khu vực núi Tờ.
Lực lượng tham gia có bộ binh, pháo binh, xe tăng và máy bay yểm trợ.
Đây là một cuộc hành quân có hỏa lực mạnh.
Trần Thanh Lạc chỉ huy một tiểu đội phối hợp với đơn vị bạn tổ chức phục kích.
Địa hình núi cho phép lực lượng phòng thủ ẩn mình và lựa chọn thời điểm nổ súng.
Khi đối phương tiến vào, trận đánh bắt đầu.
Lực lượng của Trần Thanh Lạc đánh mạnh vào đội hình tiểu đoàn biệt kích.
Quân địch bị thiệt hại nặng.
Sau trận phục kích, đơn vị thu được sáu khẩu súng.
Nhưng cuộc chiến chưa kết thúc.
Trên bầu trời, máy bay yểm trợ vẫn hoạt động.
Một chiếc F-4 xuất hiện.
Đây là loại máy bay chiến đấu phản lực hiện đại, được sử dụng rộng rãi trong chiến tranh.
Đối với một đơn vị bộ binh đang chiến đấu trên núi, máy bay là một mối đe dọa rất lớn.
Nhưng Trần Thanh Lạc không có tên lửa phòng không.
Không có pháo cao xạ.
Không có một khẩu súng chuyên dụng để đánh máy bay.
Ông chỉ có khẩu súng trung liên.
Và khẩu súng ấy đã được sử dụng để bắn lên trời.
Một loạt đạn được hướng về chiếc F-4.
Rồi chiếc máy bay bị trúng đạn.
Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, Trần Thanh Lạc đã bắn rơi chiếc F-4 bằng súng trung liên trong trận đánh tháng 7-1969.
Một chiếc máy bay chiến đấu phản lực bị hạ bởi hỏa lực bộ binh.
Đó là một chiến công hiếm có.
Nhưng với Trần Thanh Lạc, trận đánh vẫn chưa kết thúc.
Sau khi chiếc máy bay bị bắn rơi, ông tiếp tục chỉ huy một tổ ba người đột kích từ khu vực Lò Ảng lên đỉnh Thày Sòi.
Từ vị trí cao, họ dùng lựu đạn và thủ pháo đánh xuống đội hình đối phương đang co cụm.
Một đại đội bị tiêu diệt.
Đơn vị tiếp tục thu thêm sáu khẩu súng rồi tổ chức chốt giữ trận địa.
Chiếc F-4 chỉ là một phần của trận đánh.
Điều quan trọng hơn là lực lượng trên mặt đất vẫn phải giữ được vị trí của mình.
Những khẩu súng để lại phía sau
Khi tỉnh ủy có lệnh rút lực lượng khỏi Tức Dụp về căn cứ, Trần Thanh Lạc lại sử dụng một cách đánh khác.
Ông cho gom những khẩu súng đã hư hỏng lại một chỗ rồi gài bốn quả mìn.
Lực lượng rút ra vị trí an toàn gần đó.
Đối phương tiến vào khu vực, nhìn thấy súng nên xông tới lục soát.
Mìn phát nổ.
Nhiều quân địch bị tiêu diệt.
Nhưng đêm xuống, trận đánh vẫn chưa dừng lại.
Trần Thanh Lạc cùng đồng đội tiếp tục sử dụng khoảng 40 quả đạn cối, pháo, mìn và thuốc nổ TNT, đưa vào hai bao rồi thả xuống một hang nơi đối phương đang đóng quân.
Một đại đội địch trong hang bị tiêu diệt.
Cách đánh ấy cho thấy người chỉ huy không chỉ dựa vào một loại vũ khí.
Khi có súng thì dùng súng.
Khi có địa hình thì dùng địa hình.
Khi phải rút lui thì biến những thứ tưởng như bỏ lại thành một cái bẫy.
Và khi đối phương nghĩ rằng trận chiến đã kết thúc, một đòn đánh khác lại xuất hiện.
Trận đánh cuối cùng
Những năm sau đó, Trần Thanh Lạc tiếp tục chiến đấu và được giao những vị trí chỉ huy cao hơn.
Nhưng chiến tranh không cho ông cơ hội chứng kiến ngày hòa bình.
Đêm 20 tháng 4 năm 1973, Trần Thanh Lạc chỉ huy một tiểu đội tập kích đồn Cầu 13.
Một kế hoạch nghi binh được sử dụng.
Đơn vị giả trang thành lính của đối phương, hành quân theo trục đường từ cầu 16 vào khu vực đồn.
Khi đến gần mục tiêu, lực lượng bất ngờ nổ súng.
Đồn Cầu 13 bị đánh chiếm.
Nhưng trong trận chiến ấy, Trần Thanh Lạc bị thương nặng.
Ông hy sinh.
Người chiến sĩ nhập ngũ năm 1966 đã không thể nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.
Cuộc đời chiến đấu của ông dừng lại ở tuổi chưa đầy 30.
Một khẩu súng và một vùng núi
Ngày 20 tháng 12 năm 1994, Trần Thanh Lạc được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Nhìn lại cuộc đời ông, có rất nhiều trận đánh có thể được kể.
Có trận phục kích.
Có trận đặc công.
Có những ngày bám trụ trong hang đá.
Có những cuộc chiến kéo dài hàng tháng.
Có những lần đối đầu với lực lượng đông hơn nhiều lần.
Nhưng hình ảnh dễ nhớ nhất có lẽ vẫn là một người lính đứng giữa vùng núi Tức Dụp, trong tay là khẩu súng trung liên, phía trên là chiếc F-4.
Một bên là máy bay phản lực.
Một bên là vũ khí bộ binh.
Khoảng cách công nghệ tưởng như không thể san lấp.
Nhưng chiến tranh không chỉ được quyết định bởi công nghệ.
Nó còn được quyết định bởi địa hình, sự chủ động, khả năng quan sát và lòng can đảm của những con người đang đứng trên mặt đất.
Trần Thanh Lạc đã chiến đấu trong một chiến trường như thế.
Ông không có một khẩu pháo phòng không trong tay.
Không có tên lửa.
Chỉ có khẩu trung liên và một vùng núi đã trở thành căn cứ chiến đấu.
Chiếc F-4 rơi xuống.
Còn người lính dưới chân núi tiếp tục chiến đấu.
Cho đến khi ông nằm lại vào một đêm tháng 4 năm 1973.
Tức Dụp hôm nay đã trở thành một địa danh lịch sử.
Những hang đá từng vang tiếng súng trở thành nơi nhắc nhớ về một thời chiến đấu.
Và trong câu chuyện của vùng đất ấy, cái tên Trần Thanh Lạc vẫn gắn với một hình ảnh rất đặc biệt:
một khẩu súng trung liên hướng lên bầu trời.
Không phải vì khẩu súng ấy mạnh hơn máy bay.
Mà bởi phía sau nó là một người lính biết rằng, trong chiến tranh, ngay cả một vũ khí tưởng như không dành cho mục tiêu ấy cũng có thể trở thành phương tiện bảo vệ đồng đội và trận địa khi người lính quyết tâm tìm cách chiến đấu.
Đó là câu chuyện của một người con Tri Tôn đã đi qua hơn 60 trận đánh, bám trụ trên núi Tức Dụp và để lại một chiến công đặc biệt trong lịch sử chiến đấu của lực lượng vũ trang miền Tây Nam Bộ.
Một chiếc máy bay trên trời.
Một khẩu trung liên dưới đất.
Và giữa hai khoảng cách ấy là tên tuổi của Trần Thanh Lạc.
