KHE SANH – 77 NGÀY GIỮA VÒNG VÂY

Đầu năm 1968, tại vùng núi phía tây Quảng Trị, có một căn cứ nằm ở vị trí đặc biệt quan trọng: Khe Sanh. Nơi đây cách khu phi quân sự khoảng 14 dặm về phía nam, nằm không xa biên giới Lào và án ngữ trên tuyến đường số 9. Địa hình hiểm trở, rừng núi bao quanh, thời tiết khắc nghiệt. Nhưng chính vị trí ấy khiến Khe Sanh trở thành một điểm quân sự mà cả hai phía đều đặc biệt quan tâm. Thoạt nhìn, Khe Sanh chỉ giống một tiền đồn biệt lập giữa núi rừng. Thế nhưng phía sau sự yên tĩnh ấy là một cuộc chuẩn bị mà những người bên trong căn cứ chưa thể nhìn thấy toàn bộ.

Muốn hiểu vì sao Khe Sanh trở thành chiến trường khốc liệt, phải nhìn ra bên ngoài hàng rào căn cứ. Xung quanh Khe Sanh là một hệ thống các điểm cao, trong đó nổi bật là các cao điểm 861, 881 Bắc và 881 Nam. Ai kiểm soát được những ngọn đồi này sẽ có lợi thế quan sát và khống chế khu vực căn cứ. Vì vậy, thay vì chờ đối phương tiến thẳng vào Khe Sanh, các đơn vị Thủy quân lục chiến Mỹ phải bố trí lực lượng trên những cao điểm xung quanh. Và rồi, vào những ngày giữa tháng 1 năm 1968, những dấu hiệu bất thường xuất hiện ngày càng rõ. Các cuộc chạm súng xảy ra. Những toán quân xuất hiện trong rừng. Pháo binh bắt đầu hoạt động. Không khí tại Khe Sanh thay đổi hoàn toàn. Nhưng đó mới chỉ là phần mở đầu.

Rạng sáng ngày 21 tháng 1 năm 1968, tiếng pháo bất ngờ xé toạc không gian. Khe Sanh bị đặt dưới một trận pháo kích dữ dội. Kho đạn của căn cứ bị đánh trúng, những vụ nổ liên tiếp làm rung chuyển toàn bộ khu vực. Trong khi đó, các lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam đồng thời gây sức ép lên những vị trí phòng thủ bên ngoài. Tại cao điểm 861, giao tranh diễn ra quyết liệt. Khoảng 300 quân tiến công vào vị trí do lực lượng Mỹ trấn giữ. Từ những công sự chật hẹp trên đồi, binh lính hai bên lao vào một cuộc chiến ở khoảng cách rất gần. Nhưng cao điểm vẫn được giữ. Vấn đề lúc này không còn là liệu Khe Sanh có bị tấn công hay không, mà là cuộc tấn công sẽ kéo dài bao lâu.

Sau những đợt tấn công đầu tiên, Khe Sanh dần trở thành một ốc đảo quân sự giữa vùng núi. Các tuyến đường bộ bị đe dọa nghiêm trọng. Việc tiếp tế bằng đường không trở thành yếu tố sống còn. Mỗi chuyến máy bay tiến vào Khe Sanh đều phải đối mặt với hỏa lực từ mặt đất. Những chiếc máy bay vận tải phải hạ cánh trong thời gian ngắn, nhanh chóng bốc dỡ hàng hóa rồi rời khỏi đường băng. Có những thời điểm, một chuyến bay chỉ có thể ở trên mặt đất trong vài chục giây trước khi nguy cơ pháo kích lại xuất hiện. Lương thực, đạn dược, nước uống và thuốc men phải được đưa vào bằng đường không. Người bị thương cũng phải chờ máy bay để được đưa ra ngoài. Vì thế, cuộc chiến tại Khe Sanh không chỉ diễn ra dưới mặt đất. Nó còn diễn ra trên bầu trời.

 Trong khi căn cứ chính liên tục chịu pháo kích, các cao điểm xung quanh trở thành những vị trí sống còn. Ở đó, những người lính phải đối mặt với một kiểu chiến tranh hoàn toàn khác. Không có thành phố, không có những tuyến đường rộng, chỉ có rừng núi, đất đỏ, công sự và những khoảng trống bị pháo binh cày xới. Cao điểm 881 Nam là một trong những nơi như vậy. Từ trên những quả đồi, lực lượng phòng thủ cố giữ thế quan sát và ngăn đối phương áp sát căn cứ. Nhưng càng giữ lâu, áp lực càng lớn. Mỗi ngày trôi qua, thương vong tăng lên. Mỗi đêm, những người còn sống lại phải sửa sang công sự, bổ sung đạn dược và chờ đợi đợt tấn công tiếp theo. Không ai biết ngày mai sẽ xảy ra điều gì.

Trong hoàn cảnh ấy, sức mạnh không quân của Mỹ được sử dụng ở quy mô rất lớn. Các máy bay chiến đấu liên tục hoạt động quanh khu vực Khe Sanh. Đặc biệt, những cuộc oanh kích bằng B-52 được sử dụng để đánh vào các khu vực nghi ngờ có lực lượng đối phương tập trung. Chiến dịch Niagara trở thành một trong những hoạt động yểm trợ hỏa lực lớn nhất dành cho một chiến trường đơn lẻ trong cuộc chiến Việt Nam. Riêng khu vực Khe Sanh đã chứng kiến hơn 9.000 phi vụ của không quân Mỹ và lượng bom lên tới hơn 14.000 tấn trong thời gian trận chiến. Từ mặt đất nhìn lên, bầu trời gần như không còn yên tĩnh. Từ trên không nhìn xuống, những ngọn đồi quanh Khe Sanh liên tục biến đổi sau từng đợt oanh kích. Nhưng dù hỏa lực được sử dụng với cường độ rất lớn, vòng vây vẫn chưa lập tức biến mất. Và đó chính là điều khiến Khe Sanh trở thành một trong những trận đánh gây tranh luận nhiều nhất của chiến tranh Việt Nam.

Ngày nối ngày. Một tuần, rồi hai tuần, rồi nhiều tuần nữa. Khe Sanh vẫn đứng vững. Khoảng 6.000 quân Mỹ cùng lực lượng Việt Nam Cộng hòa tại khu vực phải chống đỡ trước một lực lượng đối phương được ước tính lên tới khoảng 20.000 quân. Trong 77 ngày, căn cứ phải sống trong tình trạng bị bao vây và pháo kích liên tục. Nhưng điều đáng chú ý là cuộc chiến không diễn ra theo đúng kịch bản mà nhiều người ở bên ngoài đã dự đoán. Người ta từng lo ngại một cuộc tổng công kích trực tiếp vào căn cứ. Thế nhưng thay vì một đòn quyết định duy nhất, áp lực được duy trì bằng pháo binh, các cuộc đụng độ trên cao điểm và việc kiểm soát các tuyến tiếp cận. Khe Sanh giống như một chiếc đồng hồ bị ép chạy trong điều kiện khắc nghiệt. Mỗi ngày trôi qua đều tiêu hao thêm người, đạn dược và vật tư. Và cuối cùng, câu hỏi quan trọng nhất không còn là ai sẽ tấn công trước, mà trở thành ai sẽ là người chịu đựng được lâu hơn.

Để giải tỏa Khe Sanh, một lực lượng cứu viện lớn được chuẩn bị. Mục tiêu không đơn giản là đưa thêm quân vào căn cứ. Họ phải mở lại tuyến đường số 9 và tiến về Khe Sanh từ phía đông. Kế hoạch này mang tên Operation Pegasus. Từ đầu tháng 4 năm 1968, các lực lượng Mỹ và Việt Nam Cộng hòa bắt đầu tiến quân. Đây là một sự thay đổi quan trọng. Sau nhiều tuần mà Khe Sanh chủ yếu phải chống đỡ từ bên trong, thế chủ động bắt đầu chuyển dần ra bên ngoài. Các đơn vị cứu viện tiến từng bước qua vùng rừng núi. Mỗi đoạn đường được mở lại đồng nghĩa với việc vòng vây quanh Khe Sanh bị thu hẹp. Cuối cùng, ngày 14 tháng 4, lực lượng cứu viện đã tới được căn cứ. Cuộc vây hãm 77 ngày về cơ bản chấm dứt. Nhưng câu chuyện Khe Sanh vẫn chưa kết thúc.

Nếu chỉ nhìn vào thời điểm tháng 4 năm 1968, có thể tưởng rằng Khe Sanh đã kết thúc bằng việc lực lượng phòng thủ được giải vây. Nhưng lịch sử không đơn giản như vậy. Sau khi vòng vây bị phá, giao tranh trong khu vực vẫn tiếp tục. Đến tháng 7 năm 1968, quân Mỹ cuối cùng phá hủy và rút khỏi căn cứ Khe Sanh. Điều đó khiến trận Khe Sanh trở thành một câu hỏi lớn về ý nghĩa của chiến thắng. Ai thực sự thắng? Nếu xét việc căn cứ không bị đánh chiếm trong thời gian bị bao vây, phía phòng thủ có thể tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng nếu xét việc quân Mỹ cuối cùng rời bỏ căn cứ vài tháng sau đó, bức tranh lại trở nên phức tạp hơn. Chính vì thế, Khe Sanh cho đến ngày nay vẫn được nghiên cứu không chỉ như một trận đánh, mà còn như một ví dụ điển hình về sự khác biệt giữa thắng lợi chiến thuật và mục tiêu chiến lược.

Khi những tiếng súng cuối cùng lắng xuống, Khe Sanh không còn giống như trước. Những công sự bị phá hủy, đường băng hư hại, những ngọn đồi từng là tâm điểm của trận chiến chỉ còn lại những dấu vết của bom đạn. Nhưng điều còn lại lớn hơn những công sự ấy là ký ức về 77 ngày mà hàng nghìn con người đã sống trong một vòng vây khắc nghiệt.

Khe Sanh đã cho thấy một thực tế của chiến tranh hiện đại: một căn cứ nhỏ giữa núi rừng có thể trở thành tâm điểm của cả một chiến trường. Một cao điểm tưởng như vô danh có thể quyết định số phận của hàng nghìn người. Và một trận đánh tưởng như chỉ kéo dài vài ngày lại có thể trở thành cuộc đối đầu kéo dài hàng tháng.

Khe Sanh không chỉ là câu chuyện về bom đạn. Đó còn là câu chuyện về sự chịu đựng, về hậu cần, về hỏa lực, về những quyết định của các bộ chỉ huy và trên hết là về những người lính đã phải sống qua từng ngày trong một chiến trường mà không ai biết chính xác ngày kết thúc.

77 ngày. Một căn cứ bị bao vây. Những ngọn đồi bị giằng co. Và một trong những trận chiến ác liệt nhất của chiến tranh Việt Nam. Đó chính là Khe Sanh.