Khe Sanh – "Điện Biên Phủ trong lòng chảo": Bản hùng ca đánh bại "pháo đài thép" của Mỹ

Đầu năm 1968, trên vùng núi heo hút thuộc huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị – mảnh đất biên giới giáp Lào, nơi đường 9 cắt ngang – một trận chiến ác liệt đã diễn ra, được mệnh danh là "Điện Biên Phủ trong lòng chảo". Đó là Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh, kéo dài từ ngày 20/1 đến 15/7/1968 (theo phía Việt Nam), hay 77 ngày đêm khốc liệt từ 21/1 đến 8/4/1968 theo phía Mỹ. Quân và dân ta, dưới sự chỉ đạo tài tình của Đảng, đã biến nơi đây thành địa ngục trần gian đối với quân Mỹ, đập tan ý đồ "Điện Biên Phủ đảo ngược" của chúng, góp phần quan trọng vào thắng lợi Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, buộc Mỹ phải xuống thang chiến tranh.

Khe Sanh – hay cụm cứ điểm Tà Cơn – là một thung lũng hình chảo nằm giữa những dãy núi cao, được Mỹ xây dựng thành cứ điểm chiến lược lớn nhất miền Nam lúc bấy giờ. Chúng huy động hơn 6.000 quân (chủ yếu Thủy quân Lục chiến Mỹ, một phần quân ngụy Sài Gòn), với hệ thống phòng thủ kiên cố: hàng rào kẽm gai, lô cốt bê tông, sân bay, kho đạn, pháo binh hạng nặng. Mỹ kỳ vọng Khe Sanh sẽ là "nam châm" thu hút quân ta, rồi dùng ưu thế không quân và hỏa lực vượt trội để tiêu diệt, tạo nên "Điện Biên Phủ thứ hai" nhưng đảo ngược – nơi Mỹ sẽ nghiền nát đối phương như Pháp từng mơ ước ở Điện Biên Phủ năm 1954. Tổng thống Johnson, tướng Westmoreland lo sợ lặp lại thất bại của Pháp, đã nghiên cứu kỹ chiến lệ Điện Biên Phủ, dồn hàng nghìn lượt B-52, máy bay chiến thuật, pháo hạm để yểm trợ. Có ngày, chúng thả tới 100.000 tấn bom, bắn 15.000 quả đạn pháo, tạo "bão lửa" quanh căn cứ.

Nhưng quân và dân Quảng Trị – với lực lượng chủ lực là các sư đoàn 304, 325, 320, 308, cùng trung đoàn pháo binh, cao xạ, đặc công, xe tăng, thanh niên xung phong và dân quân địa phương – đã thực hiện chủ trương chiến lược táo bạo: dùng Khe Sanh làm đòn nghi binh chính, thu hút và giam chân lực lượng cơ động chiến lược của Mỹ, tạo điều kiện cho Tổng tiến công Mậu Thân đánh vào các đô thị miền Nam. Đêm 20/1/1968, quân ta nổ súng tiến công quận lỵ Hướng Hóa, tiếp đó là Huội San, Chi khu Cam Lộ, đánh chiếm Làng Vây – cứ điểm then chốt. Trận Làng Vây (6-7/2/1968) là trận then chốt, với sự hiệp đồng binh chủng xuất sắc: xe tăng lần đầu xuất hiện bí mật, pháo binh dồn dập, đặc công đột kích, tiêu diệt gọn cứ điểm, đẩy cụm Tà Cơn vào thế cô lập hoàn toàn giữa lòng chảo.

Quân ta siết chặt vòng vây, tiến công liên tục, bám trụ trận địa dưới bom đạn dày đặc. Bộ đội đào hào, hầm ngầm, dùng pháo binh bắn chính xác vào kho đạn, đường băng, khiến căn cứ Mỹ rung chuyển. Không quân Mỹ oanh tạc điên cuồng, nhưng quân ta vẫn kiên cường: bắn rơi hàng trăm máy bay (Mỹ thừa nhận mất 197 chiếc), phá hủy xe tăng, pháo, kho đạn. Dân quân Quảng Trị, nhân dân địa phương hỗ trợ dẫn đường, tiếp tế, nuôi giấu bộ đội giữa rừng núi hiểm trở. Dù bom rơi như mưa, dù thương vong nặng nề (phía ta khoảng 3.000 hy sinh, hàng nghìn bị thương), ý chí "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" không hề nao núng. Quân ta vừa vây lấn vừa đánh bại các cuộc giải tỏa của Mỹ (như Chiến dịch Pegasus, Scotland II), gây tổn thất lớn cho chúng.

Sau hơn 170 ngày đêm chiến đấu anh dũng, đến tháng 6/1968, Mỹ buộc phải ra lệnh rút quân khỏi Khe Sanh để bảo toàn lực lượng. Ngày 15/7/1968, quân Mỹ phá hủy căn cứ, rút hết về Cà Lu - Tân Lâm. Ngày 9/7/1968, lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng tung bay trên sân bay Tà Cơn. Quân ta hoàn toàn làm chủ Khe Sanh, giải phóng huyện Hướng Hóa với hơn 10.000 dân. Chiến thắng Đường 9 – Khe Sanh đã loại khỏi vòng chiến đấu khoảng 11.900 quân Mỹ và ngụy (hơn 10.000 lính Mỹ), phá hủy hàng trăm máy bay, xe tăng, pháo, kho đạn, đập tan hàng rào điện tử McNamara, phá vỡ tuyến phòng thủ thép ở địa đầu Quảng Trị.

Chiến thắng Khe Sanh gây chấn động thế giới, làm lung lay ý chí xâm lược của Mỹ, góp phần quyết định vào thắng lợi Mậu Thân 1968 – buộc Mỹ ngừng ném bom miền Bắc, ngồi vào bàn đàm phán Paris, mở đầu quá trình thất bại chiến lược không thể đảo ngược. Hôm nay, Khe Sanh xanh tươi, có Tượng đài Chiến thắng Khe Sanh sừng sững, nhắc nhở thế hệ trẻ về bản hùng ca của quân và dân Quảng Trị: từ "lòng chảo" lửa đạn, ý chí quật cường đã biến "pháo đài thép" Mỹ thành biểu tượng thất bại, để hòa bình nở hoa trên mảnh đất anh hùng.