Khi bà đọc từng cái tên – Ba người, một miền ký ức

Khi bà đọc từng cái tên – Ba người, một miền ký ức

“Huỳnh Cục… Huỳnh Lục… Huỳnh Thị Tròn…”

Bà Nguyễn Thị Hốt đọc chậm từng cái tên.

Tôi ngồi bên cạnh, lặng im nghe.

Không hiểu sao, trong khoảnh khắc ấy, ba cái tên trên giấy bỗng trở nên rất khác. Chúng không còn là những dòng thông tin trong một danh sách thân nhân liệt sĩ. Mỗi cái tên như có một khoảng thời gian riêng, một câu chuyện riêng và một vị trí không thể thay thế trong ký ức của một gia đình.

Tôi đến thăm bà Nguyễn Thị Hốt, sinh năm 1961, ở TDP Khánh Chử trong những ngày tháng Bảy – những ngày mà cả cộng đồng cùng hướng lòng về các gia đình chính sách, người có công và những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Tôi mang theo một phần quà thăm hỏi.

Món quà được trao đi giản dị, nhưng cuộc gặp gỡ hôm ấy để lại trong tôi nhiều hơn những gì có thể nhìn thấy bằng mắt.

Bởi sau lời hỏi thăm, tôi được ngồi lại nghe bà nhắc về ba người thân của mình.

Huỳnh Cục.

Huỳnh Lục.

Huỳnh Thị Tròn.

Bà đọc từng cái tên, còn tôi lắng nghe.

Tôi không hỏi bà phải kể thật nhiều. Tôi chỉ muốn nghe, bởi tôi hiểu rằng có những ký ức thuộc về gia đình, được gìn giữ bằng sự lặng lẽ qua nhiều năm tháng.

Ba cái tên được đọc lên trong căn nhà.

Rồi căn nhà trở nên yên hơn.

Tôi nghĩ về điều rất giản dị: khi một người đã hy sinh, cái tên của họ vẫn còn ở lại.

Ở lại trong ký ức của người thân.

Ở lại trong những câu chuyện gia đình.

Ở lại trong những lần nhắc nhớ.

Và ở lại trong sự biết ơn của những người chưa từng gặp họ.

Có lẽ người trẻ chúng tôi thường biết về chiến tranh qua những trang sách, những bài học lịch sử, những mốc thời gian được ghi nhớ. Nhưng khi ngồi trước một người thân của liệt sĩ và nghe chính họ đọc tên những người đã hy sinh, lịch sử bỗng trở nên gần hơn rất nhiều.

Không còn là những con số.

Không còn là những dòng chữ xa xôi.

Mà là một cái tên được một người trong gia đình gọi lên bằng tất cả sự trân trọng.

Tôi nhìn bà Hốt và tự hỏi: qua bao nhiêu năm, điều gì đã giúp những cái tên ấy vẫn được nhớ?

Có lẽ đó là tình thân.

Là ký ức.

Là những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Và cũng có thể đơn giản chỉ là một điều rất tự nhiên của con người: người thân đã đi xa, nhưng không bao giờ bị lãng quên.

Tôi nghĩ về ba cái tên bà vừa đọc.

Ba người.

Ba cuộc đời.

Ba sự hy sinh đã trở thành một phần trong lịch sử của gia đình.

Tôi không biết hết những điều đã xảy ra với họ. Tôi cũng không muốn tự mình lấp đầy những khoảng trống của lịch sử bằng những câu chuyện chưa được kể.

Tôi chỉ biết rằng, hôm nay, những cái tên ấy vẫn được người thân nhắc đến.

Và chỉ riêng điều đó thôi cũng đã đủ để tôi hiểu rằng ký ức chưa bao giờ mất đi.

Tháng Bảy có lẽ vì thế mà luôn mang một ý nghĩa rất riêng.

Đó là thời điểm người trẻ chúng tôi có cơ hội đi đến nhiều gia đình, trao những phần quà, thăm hỏi những người có công, gặp những thân nhân liệt sĩ và nghe những câu chuyện mà nếu không ngồi lại, chúng tôi có thể sẽ không bao giờ biết.

Mỗi cuộc gặp là một lần chúng tôi được học thêm về lịch sử bằng một cách rất khác.

Không phải từ những bài học khô cứng.

Mà từ ánh mắt của người ở lại.

Từ giọng kể chậm rãi.

Từ một bàn thờ được chăm nom.

Từ những cái tên vẫn được gọi lên sau rất nhiều năm.

Tôi nhớ khoảnh khắc bà đọc lại ba cái tên ấy.

Huỳnh Cục.
Huỳnh Lục.
Huỳnh Thị Tròn.

Tôi chợt nhận ra, đôi khi để hiểu được giá trị của hòa bình, chúng ta không cần phải nghe những câu chuyện thật lớn.

Chỉ cần ngồi xuống.

Lắng nghe một người lớn tuổi kể về người thân của họ.

Nghe một cái tên được nhắc lại.

Và tự hỏi mình rằng: nếu hôm nay chúng ta không còn nhớ, ai sẽ nhớ thay cho những thế hệ sau?

Có lẽ đó cũng là ý nghĩa sâu xa của “Đền ơn đáp nghĩa – Uống nước nhớ nguồn”.

Không chỉ là một phần quà.

Không chỉ là một cuộc thăm hỏi.

Mà là sự kết nối giữa những người đã đi qua chiến tranh, những người đang gìn giữ ký ức và thế hệ trẻ đang tiếp bước hôm nay.

Tôi rời nhà bà Hốt khi câu chuyện đã khép lại.

Ba cái tên vẫn còn trong tâm trí tôi.

Tôi nghĩ rằng, những người trẻ chúng tôi có thể không biết hết cuộc đời của họ, nhưng chúng tôi có thể biết cách trân trọng những gì họ đã để lại.

Bởi một cái tên được nhớ đến không chỉ là một cái tên.

Đó là cách một gia đình giữ lại người thân của mình.

Và khi xã hội cùng nhau nhắc nhớ, những cái tên ấy không chỉ thuộc về một gia đình nữa.

Chúng trở thành một phần ký ức chung.

Huỳnh Cục. Huỳnh Lục. Huỳnh Thị Tròn.

Ba cái tên bà đọc lên trong một buổi gặp gỡ tháng Bảy.

Ba cái tên khiến một người trẻ như tôi ngồi lại thật lâu để lắng nghe.

Và cũng từ ba cái tên ấy, tôi hiểu thêm một điều:

Có những người đã đi qua cuộc đời, nhưng sự hiện diện của họ vẫn được tiếp nối bằng ký ức của những người ở lại.