KHI BÁC NÓI “TÔI KHÔNG QUÊN”

Có những câu chuyện chỉ cần bắt đầu bằng một câu “tôi không quên” cũng đủ mở ra cả một vùng ký ức. Khi chúng tôi hỏi bác Lê Thị Loan điều gì bác nhớ nhất về những năm tháng đã qua, bác trả lời: “Có nhiều thứ quên được, nhưng có những chuyện không quên”. Bác sinh năm 1958, từng trải qua những năm tháng tuổi trẻ trong thời chiến. Điều bác không quên không chỉ là những khó khăn mà còn là những con người đã cùng bác đi qua một thời tuổi trẻ. “Nhớ đồng đội, nhớ những người đã cùng mình làm việc, cùng nhau vượt qua khó khăn”. Chúng tôi nhận ra rằng ký ức của một cựu chiến binh không phải lúc nào cũng là những câu chuyện theo trình tự rõ ràng. Nó có thể là một cái tên bất chợt xuất hiện, một gương mặt, một nơi chốn hay một kỷ niệm rất nhỏ. Nhưng mỗi mảnh ký ức ấy đều có giá trị bởi nó thuộc về một thời không thể trở lại. Bác Loan kể: “Có người sau này gặp lại, có người thì mất liên lạc. Nhưng nhớ thì vẫn nhớ”. Chúng tôi hỏi bác tại sao sau nhiều năm vẫn nhớ, bác chỉ nói: “Vì cùng nhau trải qua khó khăn nên tình cảm sâu lắm”. Câu nói ấy khiến chúng tôi hiểu rằng những mối quan hệ được tạo nên trong hoàn cảnh thử thách thường có một sức bền đặc biệt. Người ta không chỉ nhớ nhau vì đã từng quen biết mà vì đã từng cùng nhau vượt qua những ngày khó khăn nhất. Bác không muốn nói nhiều về những mất mát, chỉ nhắc rằng: “Chiến tranh để lại nhiều điều không thể quên”. Chúng tôi tôn trọng những khoảng lặng ấy. Có những nỗi đau không nhất thiết phải kể thành lời mới có ý nghĩa. Đôi khi sự im lặng của người từng trải qua chiến tranh cũng là một cách kể chuyện. Là đoàn viên thanh niên, chúng tôi hiểu rằng trách nhiệm của mình là lắng nghe bằng sự tôn trọng, không tò mò quá mức, không biến ký ức của người khác thành những câu chuyện giật gân. Bác Loan nói: “Các cháu phải biết lịch sử của quê hương mình. Không hiểu quá khứ thì khó biết trân trọng hiện tại”. Câu nói ấy trở thành điều chúng tôi muốn giữ lại. Bởi lịch sử không chỉ nằm trong sách. Lịch sử còn nằm trong ký ức của những người đang sống quanh chúng ta. Mỗi cựu chiến binh là một “trang sử sống”, nhưng đó là những trang sử được viết bằng trải nghiệm cá nhân, cần được lắng nghe và đối chiếu cẩn trọng. Với chúng tôi, câu chuyện của bác Loan là lời nhắc về sự biết ơn. Biết ơn những người đã sống trong một thời kỳ đặc biệt. Biết ơn những người đã góp sức để quê hương có được cuộc sống bình yên hôm nay. Và quan trọng nhất, biết trân trọng những ký ức ấy trước khi thời gian khiến chúng ta không còn cơ hội được nghe trực tiếp. Bác nói: “Tôi không quên”. Còn chúng tôi tự nhủ: thế hệ trẻ hôm nay cũng không được phép để những câu chuyện ấy rơi vào quên lãng.