Khi bí mật làm nên chiến thắng

Lịch sử chiến tranh được nhắc đến bằng những trận đánh lớn, những chiến dịch quan trọng và những chiến công vang dội. Nhưng phía sau mỗi sự kiện ấy còn có những con người âm thầm thực hiện công việc mà ít ai biết đến. Trần Văn Lai là một trong những người đã dành nhiều năm thực hiện những nhiệm vụ như vậy giữa lòng Sài Gòn.

Trần Văn Lai, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông được giao hoạt động trong nội thành. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt bởi ông phải sống và làm việc ngay giữa khu vực do đối phương kiểm soát.

Ông có nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng, vận động quần chúng, trinh sát các mục tiêu và thường xuyên báo cáo tình hình của đối phương về Bộ Chỉ huy Quân khu.

Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông sử dụng tên Mai Hồng Quế, đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập.

Ông còn được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Nhờ đó, ông tiếp cận được nhiều tài liệu có giá trị.

Trần Văn Lai đã thu thập bản đồ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn. Đây là tài liệu quan trọng giúp lực lượng cách mạng có thêm thông tin về những tuyến đường bí mật trong thành phố.

Để đưa tài liệu ra ngoài, ông cắt bản đồ thành nhiều phần, đánh dấu thứ tự rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng biển số EL-6899 được sử dụng trong hoạt động này.

Bên cạnh nhiệm vụ thu thập tài liệu, ông còn chuẩn bị những căn cứ phục vụ lực lượng biệt động.

Từ năm 1962, ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ông tự đào hầm và đưa hàng chục tấn đất đá ra ngoài trong bí mật.

Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm, chuẩn bị phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Các kho vũ khí này phục vụ lực lượng biệt động tiến công nhiều mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục xây dựng một căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy tại căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu.

Sau Tết Mậu Thân, lực lượng biệt động bị đối phương truy lùng. Trần Văn Lai bị lộ và trở thành đối tượng bị truy bắt. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông. Phần lớn tài sản của ông cũng bị tịch thu.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Những nhiệm vụ mà Trần Văn Lai thực hiện phần lớn diễn ra trong im lặng. Không có tiếng súng bên cạnh, không có đồng đội luôn sát cánh, nhưng mỗi công việc đều chứa đựng nguy hiểm. Một căn hầm, một chuyến xe hay một mảnh bản đồ đều có thể quyết định sự an toàn của cả một mạng lưới.

Câu chuyện về ông giúp người đọc hiểu thêm rằng trong chiến tranh, có những chiến công không ồn ào nhưng vẫn mang ý nghĩa lớn lao. Đó là những đóng góp thầm lặng của người chiến sĩ biệt động giữa lòng Sài Gòn.