KHI CHIẾN TRANH KẾT THÚC, HÒA BÌNH BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?
Chiến tranh có thể kết thúc bằng một hiệp định, một lễ đầu hàng. Nhưng hòa bình thì không bắt đầu ngay lập tức. Với người lính Điện Biên, hòa bình bắt đầu từ những nỗi đau còn sót lại, từ việc học cách sống tiếp sau mất mát và từ trách nhiệm với những người đã không thể trở về.
Ngày chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi đã nghĩ rằng chiến tranh kết thúc cũng đồng nghĩa với hòa bình bắt đầu. Nhưng phải sống thêm nhiều năm sau đó, tôi mới hiểu: chiến tranh kết thúc thì dễ, còn hòa bình bắt đầu từ đâu thì không ai chỉ cho người lính cả.
Hôm ấy, khi nghe tin toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu diệt, chúng tôi đứng lặng trong chiến hào. Không có tiếng hò reo như tôi từng tưởng tượng. Chỉ có sự im lặng rất sâu. Sự im lặng của những người đã kiệt sức. Và của những người đang cố nhớ xem ai trong đơn vị mình không còn đứng đó nữa.
Sau chiến thắng, việc đầu tiên chúng tôi làm không phải là ăn mừng, mà là đi tìm đồng đội. Người còn sống thì cáng thương. Người đã hy sinh thì chôn cất. Có những ngôi mộ chỉ là một nắm đất, một cành cây cắm vội. Không tên. Không ngày tháng. Chúng tôi tự nhủ: rồi sau này, đất nước sẽ tìm lại.
Khi rời Điện Biên trở về quê, tôi mang theo một cơ thể còn nguyên vẹn, nhưng trong lòng thì đầy những khoảng trống. Tôi về đến làng, thấy mẹ già hơn rất nhiều. Hàng xóm ra đón, mừng rỡ. Nhưng tôi không thấy mình vui trọn vẹn. Trong những giấc ngủ chập chờn, tiếng súng vẫn vang lên, tiếng gọi nhau giữa chiến hào vẫn còn đó.
Hòa bình, với tôi, bắt đầu bằng việc tập ngủ lại trong một căn nhà không có hầm. Bắt đầu bằng việc nghe tiếng sấm mà không giật mình tưởng pháo. Bắt đầu bằng việc ăn một bữa cơm nóng mà không phải nhìn quanh xem còn ai chưa có phần.
Nhưng hòa bình không chỉ là yên tiếng súng. Nó còn là hành trình học cách chấp nhận mất mát. Có những người bạn của tôi mãi mãi nằm lại ở Điện Biên. Họ không có cơ hội cưới vợ, sinh con, hay nhìn thấy đất nước đổi thay. Mỗi lần nghĩ đến đó, tôi lại tự hỏi: Mình phải sống thế nào để không phụ họ?
Tôi tham gia xây dựng quê hương. Làm ruộng, làm đường, tham gia các phong trào. Không phải vì ai bắt, mà vì tôi hiểu: hòa bình chỉ thật sự bắt đầu khi người còn sống biết sống có trách nhiệm.
Giờ đây, khi tuổi đã cao, tôi thường được hỏi: “Theo ông, hòa bình bắt đầu từ đâu?”
Tôi trả lời: “Hòa bình bắt đầu từ lòng người. Từ việc ta không quên chiến tranh, nhưng cũng không để nó biến ta thành kẻ cay nghiệt. Từ việc ta sống tốt hơn mỗi ngày, vì những người đã không còn ngày mai.”
