Khi Đại tướng còn chưa mang quân hàm

Mỗi lần nhìn bức ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong bộ quân phục với quân hàm trên vai, tôi lại nhớ đến một thời rất khác — thời ông chưa mang quân hàm nào cả.

Những năm đầu ở Việt Bắc, ông chỉ là một cán bộ cách mạng trẻ tuổi, được đồng đội gọi thân mật là anh Văn. Không có cấp hiệu, không có nghi lễ trang trọng, không có đoàn tùy tùng. Giữa núi rừng Cao Bằng, người cán bộ ấy sống như mọi chiến sĩ khác: ăn cơm độn ngô, ngủ lán lá, đi bộ hàng chục cây số trên đường rừng.

Một cựu chiến sĩ từng kể với tôi rằng lần đầu gặp anh Văn, ông rất ngạc nhiên:

— Tôi cứ tưởng người chỉ huy phải oai phong lắm. Ai ngờ anh mặc áo chàm đã bạc màu, chân đi dép cao su, vai đeo túi vải như chúng tôi.

Điều khiến chiến sĩ kính phục không phải vẻ bề ngoài, mà là cách anh sống và làm việc.

Buổi sáng, anh cùng anh em đi kiểm tra đường hành quân. Buổi chiều, anh giảng về tình hình đất nước và mục tiêu của cách mạng. Tối đến, bên bếp lửa, anh lại hỏi từng người: quê ở đâu, nhà còn ai, có biết đọc biết viết không.

Có chiến sĩ ngại ngùng thú nhận mình ít chữ. Anh Văn không chê cười mà nói:

— Không biết thì học. Bộ đội cách mạng phải vừa biết đánh giặc vừa biết học để sau này xây dựng đất nước.

Những lời ấy được nhớ rất lâu.

Tôi đặc biệt xúc động trước câu chuyện xảy ra trước ngày thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Đơn vị chỉ có 34 người, vũ khí rất ít. Đêm trước trận đánh đầu tiên, nhiều chiến sĩ lo lắng không ngủ được.

Anh Văn đi từng lán nhỏ. Thấy một chiến sĩ trẻ ngồi im bên bếp lửa, anh hỏi:

— Lo à?

Người chiến sĩ thật thà:

— Em sợ đánh không thắng.

Anh Văn ngồi xuống cạnh anh, nhìn ngọn lửa một lúc rồi nói:

— Ai ra trận mà không biết sợ. Điều quan trọng là mình có tin vào việc mình làm hay không.

Người chiến sĩ ngẩng lên:

— Anh có tin thắng không?

Anh mỉm cười:

— Nếu không tin thì anh đã không cùng các chú đi đến đây.

Câu trả lời giản dị ấy khiến người lính trẻ vững lòng hơn nhiều.

Khi hai trận Phai Khắt và Nà Ngần thắng lợi, anh em rất phấn khởi. Có người gọi vui anh là “ông tướng”. Anh cười xua tay:

— Chưa có tướng tá gì đâu, chúng ta chỉ là bộ đội của dân.

Mãi đến năm 1948, Võ Nguyên Giáp mới được phong quân hàm Đại tướng — vị Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhưng những người từng sống cùng ông ở Việt Bắc thường nói rằng, trước khi mang quân hàm, ông đã có phẩm chất của một người chỉ huy lớn.

Không phải ở quyền lực, mà ở sự gần gũi với chiến sĩ, ở tinh thần học hỏi, ở ý chí vượt khó và ở niềm tin vào nhân dân.

Một chi tiết nhỏ mà tôi rất thích: trong nhiều cuộc hành quân, anh Văn thường đi gần cuối đội hình để xem có ai tụt lại không. Thấy chiến sĩ mệt, anh giúp mang bớt đồ. Thấy ai sốt, anh dừng lại hỏi thăm. Những việc ấy không được ghi thành chiến công, nhưng lại đi vào ký ức của đồng đội sâu hơn nhiều lời diễn văn.

Khi kể câu chuyện “Khi Đại tướng còn chưa mang quân hàm”, tôi luôn nghĩ rằng danh hiệu lớn nhất đôi khi không đến từ quân hàm trên vai, mà từ sự tin yêu của những người cùng gian khổ với mình.

Từ người thầy giáo, nhà báo, cán bộ cách mạng đến vị Tổng tư lệnh của quân đội, con đường của Võ Nguyên Giáp bắt đầu giữa núi rừng Việt Bắc, trong những ngày chưa có quân hàm nào ngoài một thứ quý giá hơn cả: niềm tin của đồng đội và của nhân dân.

Và có lẽ, đó chính là quân hàm đầu tiên mà lịch sử đã trao cho ông từ rất s