Khi “đất” kể chuyện “người” - 12C3-VCVB

           Thời gian có thể phủ lên vạn vật một lớp bụi mờ, nhưng có những điều càng đi qua năm tháng lại càng trở nên sâu đậm trong ký ức con người. Một mái đình cũ, một con đường quen, hay một mảnh đất bình dị cũng có thể mang trong mình câu chuyện của cả một thời lịch sử. Đứng trước những vùng đất ấy, ta không chỉ nhìn bằng đôi mắt của người hôm nay, mà còn như chạm vào những dấu vết của quá khứ đang âm thầm hiện hữu. Và chính từ những dấu vết tưởng chừng lặng im ấy, di tích lịch sử Pò Kép hiện lên không chỉ như một địa danh, mà còn như một trang sử được viết bằng đất, bằng thời gian và bằng những câu chuyện còn được lưu giữ đến hôm nay.

          Nằm giữa khuôn viên Trường PTDTBT THCS Văn Vũ, nơi mỗi ngày vẫn vang lên tiếng trống trường, tiếng giảng bài và tiếng cười trong trẻo của tuổi học trò, có một tấm bia đá lặng lẽ đứng đó dưới bóng những cây vải già. Có lẽ ít ai ngờ rằng, chỉ vài bước chân nơi học sinh vẫn hồn nhiên đến lớp mỗi ngày, lại là nơi từng in dấu một ký ức lịch sử không thể lãng quên. Nó bình dị đến mức nếu chỉ vô tình đi qua, có lẽ người ta sẽ không thể hình dung được rằng nơi đây từng in dấu một câu chuyện đau thương mà hào hùng của dân tộc. Trên tấm bia ấy, ngày 16 tháng 8 năm 1941 được khắc lại như một dấu mốc không thể phai mờ - ngày đồng chí Phùng Chí Kiên cùng đồng đội mưu trí, dũng cảm vượt qua vòng vây của quân địch. Giữa không gian của một ngôi trường hôm nay, lịch sử dường như vẫn còn rất gần, chỉ cách những bước chân học trò một khoảng ngắn đến lặng người.

      Điều khiến Pò Kép trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những dòng chữ khắc trên đá, mà ở cảm giác như quá khứ vẫn đang âm thầm hòa vào nhịp sống hiện tại. Mỗi buổi sáng học sinh đến trường, mỗi giờ học trôi qua, mỗi tiếng cười vang lên… đều như đang đi trên chính mảnh đất từng thấm đẫm dấu chân của những năm tháng gian lao. Lịch sử ở đây không nằm xa xôi trong trang sách, mà hiện hữu ngay dưới mặt đất ta đang đứng, gần đến mức chỉ cần dừng lại một chút, ta có thể cảm nhận được sự lặng im sâu thẳm của thời gian.

Nhắc đến dấu ấn Pò Kép cũng là nhắc đến một chặng đường đầy thử thách của đồng chí Phùng Chí Kiên - người chiến sĩ cách mạng đã dành trọn đời mình cho lý tưởng độc lập dân tộc. Sinh năm 1901 tại Nghệ An, ông sớm mang trong mình nỗi đau trước cảnh nước mất, dân lầm than. Từ một thanh niên yêu nước, ông bước vào con đường cách mạng, được rèn luyện trong phong trào cộng sản, từng hoạt động ở nước ngoài và được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp dìu dắt. Ở ông, người ta thấy không chỉ là một người chỉ huy có bản lĩnh, mà còn là một con người mang trong mình ý chí sắt đá, luôn đặt vận mệnh Tổ quốc lên trên tất cả.

Năm 1941, trong bối cảnh phong trào cách mạng Bắc Sơn – Võ Nhai gặp nhiều khó khăn, lực lượng bị truy quét gắt gao, Phùng Chí Kiên cùng đồng đội buộc phải rút lui chiến lược để bảo toàn lực lượng. Trên hành trình gian nan ấy, họ đi qua Pò Kép và bất ngờ rơi vào vòng vây của địch. Giữa núi rừng căng thẳng, tiếng súng bất ngờ xé toang sự tĩnh lặng. Trong khoảnh khắc sinh tử, không có chỗ cho hoảng loạn, chỉ còn lại sự bình tĩnh, mưu trí và tinh thần kiên cường của những người chiến sĩ. Họ chiến đấu không chỉ để thoát khỏi vòng vây, mà còn để giữ lại con đường sống cho cả một lực lượng cách mạng đang cần được bảo toàn.

Nhưng hành trình ấy chưa dừng lại ở Pò Kép. Sau đó không lâu, quân địch tiếp tục truy đuổi gắt gao. Trong một trận phục kích khác, đồng chí Phùng Chí Kiên bị thương nặng. Dù trong tình thế hiểm nghèo, ông vẫn lựa chọn ở lại chiến đấu, quyết giữ chân địch để đồng đội có cơ hội rút lui an toàn. Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, người chiến sĩ ấy đã ngã xuống vào tháng 8 năm 1941, khi đất nước còn chưa có ngày độc lập. Cuộc đời ông dừng lại, nhưng lý tưởng mà ông theo đuổi thì không dừng lại. Nó tiếp tục được những thế hệ sau gìn giữ và đi tiếp.

Có lẽ chính vì vậy mà Pò Kép không chỉ là một địa danh, mà là một khoảng lặng khiến con người phải suy ngẫm. Bởi nơi từng có tiếng súng, hôm nay lại vang lên tiếng đọc bài; nơi từng chứng kiến sự hy sinh, hôm nay lại nuôi dưỡng những ước mơ. Tấm bia ấy vẫn đứng đó, không nói, không kể, nhưng lại như đang nhắc nhở mỗi người rằng: “Bình yên không phải điều tự nhiên mà có, mà là kết tinh từ máu, mồ hôi và cả những cuộc đời đã lặng lẽ đi qua lịch sử.”

Và rồi, trong một khoảnh khắc rất đỗi bình thường nào đó, khi học sinh bước qua tấm bia Pò Kép giữa sân trường, có thể sẽ có một giây lặng lại. Giây lặng ấy đủ để hiểu rằng dưới nơi mình đang đứng, từng có những con người đã gửi lại tuổi trẻ, niềm tin và cả sự sống để đất nước được tiếp tục đi về phía tương lai. Pò Kép vì thế không chỉ lưu giữ một sự kiện của năm 1941, mà còn lưu giữ một phần ký ức thiêng liêng về hai chữ hòa bình – thứ được đánh đổi bằng những cuộc đời không bao giờ trở lại.

Từng là một cựu học sinh của mái trường này, mình đã đi qua rất nhiều khoảnh khắc gắn với nơi đây: những buổi sinh hoạt Đội, những tiết học tìm hiểu về lịch sử và giáo dục địa phương, những buổi cùng bạn bè dọn dẹp sân trường, hay đơn giản chỉ là những phút giây lướt qua vào mỗi buổi sáng. Khi ấy, có lẽ tôi chưa từng nghĩ những điều tưởng như rất đỗi bình thường ấy lại trở thành những ký ức đặc biệt đến vậy. Có lẽ bất cứ học sinh nào từng ngồi dưới mái trường này cũng đều có một khoảng ký ức như thế về di tích lịch sử Pò Kép – một sự thân thuộc khó gọi thành lời.

Pò Kép không phải là một di tích lớn hay một địa danh mà ai cũng biết đến, nhưng câu chuyện phía sau tấm bia ấy chưa bao giờ là nhỏ bé. Qua lời kể của người dân địa phương, của thầy cô và qua từng thế hệ học sinh, câu chuyện ấy vẫn được nhắc lại và gìn giữ. Trải qua hàng chục năm, tấm bia nhỏ ấy vẫn ở đó, lặng lẽ chứng kiến bao thế hệ học sinh trưởng thành dưới mái trường Văn Vũ, được lớp lớp học sinh nối tiếp nhau trân trọng, chăm sóc và nhắc nhớ qua từng năm tháng.

Và có lẽ điều đáng quý nhất chính là từ những điều gần gũi như thế, lịch sử vẫn tiếp tục được sống trong ký ức của mỗi người. Mình mong rằng câu chuyện về dấu son lịch sử Pò Kép sẽ không chỉ được biết đến trong phạm vi một mái trường hay một quê hương, mà sẽ được nhiều người biết đến hơn, để những giá trị lịch sử của nơi đây tiếp tục được trân trọng và lan tỏa. Bởi mỗi di tích, dù lớn hay nhỏ, đều là một phần ký ức của dân tộc. Và mình tin rằng, chỉ cần còn người nhớ, còn người kể và còn người gìn giữ, thì dấu ấn lịch sử của Pò Kép sẽ mãi không phai trong dòng chảy của thời gian.