Khi dây thép gai trở thành đường dây điện thoại

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, thông tin liên lạc giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Từ Bộ Chỉ huy Chiến dịch đến các đại đoàn, trung đoàn, tiểu đoàn và những đơn vị trực tiếp chiến đấu cần duy trì liên lạc để truyền đạt mệnh lệnh, báo cáo tình hình và phối hợp tác chiến.

Trong điều kiện phương tiện vô tuyến điện còn hạn chế và yêu cầu giữ bí mật cao, hữu tuyến điện – những đường dây điện thoại nối trực tiếp giữa các đơn vị – được xác định là phương tiện thông tin chủ yếu. Nhưng giữa chiến trường, giữ cho những đường dây ấy hoạt động không hề đơn giản.

Pháo địch có thể làm dây bị đứt. Bộ đội cơ động qua chiến hào cũng có thể vô tình làm hỏng đường dây. Trong khi đó, lượng dây điện thoại mang theo có hạn và nhu cầu liên lạc ngày càng tăng khi hệ thống trận địa của quân ta tiến gần vào trung tâm Điện Biên Phủ.

Từ thực tế ấy, những người lính thông tin đã nghĩ ra một cách đặc biệt: tận dụng dây thép gai thu được của quân Pháp để làm dây dẫn điện thoại. Sau khi quân ta tiêu diệt một số cứ điểm, những đoạn dây thép gai trong hệ thống phòng thủ của đối phương được thu gom. Bộ đội thông tin nối chúng lại, tận dụng khả năng dẫn điện để bổ sung cho những tuyến liên lạc đang thiếu dây.

Một vật vốn được dựng lên để ngăn bước tiến của quân ta, giờ lại phục vụ chính mạng lưới thông tin của quân đội ta.

Không chỉ tìm vật liệu thay thế, bộ đội thông tin còn nghĩ nhiều cách bảo vệ đường dây. Có nơi dây được chôn vào vách hào; có đoạn đặt dưới lòng hào rồi dùng bó tre, trúc phủ lên. Những đường dây quan trọng còn được bố trí thành nhiều tuyến khác nhau để khi một tuyến bị pháo địch đánh đứt, thông tin có thể chuyển sang đường vòng.

Nhờ mạng lưới ấy, mệnh lệnh từ sở chỉ huy có thể được truyền đến các đơn vị ngay trong quá trình chiến đấu.

Một chiếc máy điện thoại vỏ gỗ từng phục vụ Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong Chiến dịch Điện Biên Phủ hiện vẫn được Bảo tàng Binh chủng Thông tin liên lạc lưu giữ. Chiều 7/5/1954, qua hệ thống điện thoại, Đại tướng truyền chỉ thị cho các đại đoàn mở cuộc tổng công kích vào khu trung tâm Mường Thanh. Ít lâu sau, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn thất thủ.

Trong một chiến thắng được làm nên bởi những trận đánh lớn, còn có rất nhiều sáng kiến nhỏ xuất hiện từ chính yêu cầu của chiến trường. Cuộn dây thép gai được biến thành dây điện thoại là một trong số đó – một cách làm giản dị nhưng cho thấy sự chủ động, sáng tạo của những người lính thông tin để giữ cho “mạch máu” chỉ huy luôn được thông suốt giữa chiến trường.