Khi hậu phương cũng là chiến trường

Giữa nhịp sống thanh bình hôm nay, khi những chuyến xe vẫn đều đặn lăn bánh trên những con đường rộng mở, tiếng tàu vẫn vang lên nối liền những miền quê và thế hệ trẻ lớn lên trong hòa bình, ít ai có thể hình dung rằng để có được những ngày tháng bình yên ấy, biết bao người đã từng gửi lại tuổi xuân của mình giữa bom đạn chiến tranh.

Có những người trở về mang theo những vết thương trên cơ thể. Có những người mang theo những ký ức không bao giờ phai mờ. Và cũng có những người, dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, vẫn dành phần đời còn lại để gìn giữ tình đồng chí, đồng đội, kể lại những câu chuyện của một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến bằng tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Cựu Thanh niên xung phong Lê Thị Khải, sinh năm 1945, người dân xã Hoàng Diệu, huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội, là một người như thế.

Ở địa phương, bà được biết đến là người phụ nữ luôn nhiệt tình, trách nhiệm và hết lòng với các phong trào. Dù tuổi đã cao, bà vẫn tích cực tham gia các hoạt động, luôn quan tâm, gắn bó với những người đồng đội năm xưa. Hiện bà là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Cựu TNXP xã Hoàng Diệu, Chi hội trưởng Chi hội TNXP thôn Bài Trượng.

Nhưng đằng sau hình ảnh một người cán bộ Hội Cựu TNXP tận tâm hôm nay là cả một thời tuổi trẻ đầy gian khổ, hiểm nguy. Đó là những năm tháng bà cùng đồng đội sống và làm nhiệm vụ trên những tuyến giao thông trọng yếu, nơi tiếng bom, tiếng súng có thể vang lên bất cứ lúc nào.

Trên mái đầu đã bạc màu theo năm tháng, bà vẫn mang một vết sẹo. Với nhiều người, đó có thể chỉ là một dấu tích của thời gian. Nhưng với bà Khải, vết sẹo ấy là một phần ký ức của tuổi hai mươi – tuổi trẻ đã đi qua giữa khói lửa chiến tranh.

Những ngày tháng không quản hiểm nguy

Năm 1965, khi vừa bước sang tuổi 20, bà Lê Thị Khải gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong.

Khi ấy, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang diễn ra vô cùng ác liệt. Từ những làng quê, phố thị, biết bao thanh niên đã tạm gác lại những dự định riêng tư, rời mái nhà thân thuộc để lên đường. Họ mang theo sức trẻ, niềm tin và một tinh thần sẵn sàng cống hiến, đi đến bất cứ nơi đâu Tổ quốc cần.

Tuổi hai mươi của bà Khải cũng bắt đầu như thế.

Bà được biên chế vào đơn vị N81, thuộc Đội Thanh niên xung phong chống Mỹ, cứu nước, thực hiện nhiệm vụ bảo đảm giao thông trên tuyến từ Nam Định đến Thanh Hóa, đặc biệt là tuyến đường sắt nối liền hai địa phương.

Đó là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong những năm chiến tranh. Giao thông thông suốt đồng nghĩa với việc sức người, sức của, hàng hóa và các nguồn lực phục vụ chiến trường có thể tiếp tục được vận chuyển. Vì vậy, mỗi đoạn đường bị bom đánh phá đều phải được khẩn trương khắc phục.

Công việc của những người Thanh niên xung phong khi ấy gắn với từng mét đường, từng đoạn ray và những điểm thường xuyên trở thành mục tiêu đánh phá. Họ sửa chữa những đoạn đường bị hư hỏng, đắp lại nền đường, dọn dẹp vật cản, rà phá bom mìn và khắc phục hậu quả sau những trận bom.

Công việc vừa nặng nhọc, vừa hiểm nguy.

Có những lúc bom vừa ngớt, chưa kịp tan hết mùi khói thuốc, những người Thanh niên xung phong đã phải có mặt trên tuyến. Họ tranh thủ từng giờ, từng phút để khắc phục những đoạn đường bị phá hỏng. Có khi vừa hoàn thành công việc, tuyến đường lại tiếp tục bị đánh phá, mọi nỗ lực lại bắt đầu từ đầu.

Nhưng không vì thế mà những người trẻ năm ấy chùn bước.

Họ vẫn kiên trì bám đường, bám tuyến. Trong điều kiện thiếu thốn và hiểm nguy, mọi người cùng chia sẻ với nhau từng khó khăn, động viên nhau hoàn thành nhiệm vụ. Những ngày tháng ấy đã tạo nên một tình đồng chí, đồng đội đặc biệt – thứ tình cảm được vun đắp từ những lần cùng nhau đối mặt với gian nguy, cùng nhau vượt qua những thời khắc khó khăn nhất.

Với bà Khải và đồng đội, mỗi lần nhìn thấy tuyến đường được khôi phục, mỗi lần nghe tiếng tàu tiếp tục lăn bánh qua những đoạn đường vừa được sửa chữa, là một niềm vui khó diễn tả.

Đó không chỉ là kết quả của những giờ lao động vất vả. Đó còn là cảm giác được góp một phần nhỏ bé vào nhiệm vụ chung của đất nước.

Vết sẹo của tuổi hai mươi

Trong những năm tháng làm nhiệm vụ trên tuyến lửa, bà Khải từng trải qua những khoảnh khắc mà đến hôm nay vẫn còn in đậm trong ký ức.

Tháng 7/1965, bà được cử đi về phía Nam lấy dụng cụ phục vụ nhiệm vụ của đơn vị. Khi đến khu vực cầu Đò Lèn, tỉnh Thanh Hóa, bà đi đến khoảng nửa cầu thì một quả tên lửa bất ngờ bắn xuống khu vực đầu cầu.

Trong khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, mảnh tên lửa văng trúng vào đầu khiến bà bị thương.

Giữa hoàn cảnh nguy hiểm, đồng đội nhanh chóng đưa bà đến bệnh viện gần đó để điều trị. Vết thương rồi cũng dần lành lại. Nhưng điều đáng nhớ là sau thời gian điều trị, bà Khải lại trở về đơn vị, tiếp tục công việc cùng những người đồng đội của mình.

Không ai biết chính xác những người trẻ năm ấy đã lấy đâu ra nhiều sức mạnh đến vậy. Có lẽ đó là sức mạnh của lý tưởng, của tinh thần trách nhiệm và cũng là sức mạnh được tạo nên từ tình đồng đội.

Vết thương trên đầu theo thời gian đã trở thành một vết sẹo.

Hơn 60 năm sau, vết sẹo ấy vẫn còn đó.

Nó như một chứng nhân lặng lẽ của chiến tranh, nhắc bà về một thời tuổi trẻ đã đi qua giữa bom đạn; nhắc về những người đồng đội từng cùng bà sửa đường, rà phá bom mìn, cùng ăn, cùng ở và cùng chia sẻ những giây phút sinh tử.

Nhắc lại chuyện cũ, điều còn đọng lại trong bà không chỉ là nỗi đau của vết thương. Đó còn là hình ảnh những người đồng đội đã ở bên nhau trong những ngày gian khó.

Bởi trong chiến tranh, giữa sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau trong khoảnh khắc, tình đồng chí, đồng đội trở thành một điểm tựa tinh thần vô cùng lớn lao.

Có những người cùng nhau đi qua những năm tháng tuổi trẻ nhưng rồi không thể cùng nhau trở về.

Có những người trở về nhưng mang theo trên cơ thể những vết thương.

Và cũng có những người mang theo suốt cuộc đời mình ký ức về những đồng chí đã mãi mãi nằm lại.

“Sáng mãi tên anh” – khúc hát của tình đồng đội

Đến tháng 12/1969, sau những năm tháng thực hiện nhiệm vụ, bà Lê Thị Khải hoàn thành nhiệm vụ và xuất ngũ.

Ngày chia tay đơn vị cũng là lúc một chặng đường tuổi trẻ khép lại.

Đêm trước ngày chia tay, những kỷ niệm về những năm tháng đã qua ùa về trong tâm trí bà. Đó là những ngày cùng nhau bám đường, bám tuyến; là những lần đối mặt với hiểm nguy; là tiếng cười, những câu chuyện sẻ chia trong những ngày gian khó và cả hình ảnh của những người đồng đội đã không còn có mặt trong cuộc chia tay.

Từ những cảm xúc ấy, bà đã sáng tác bài hát chèo “Sáng mãi tên anh”.

Với bà, bài hát không chỉ là một sáng tác trong khoảnh khắc chia tay. Đó còn là lời tri ân dành cho những người đã hy sinh, cho những thương binh, liệt sĩ và cho cả một thế hệ đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời để cống hiến cho đất nước.

Trong những câu hát là tình cảm của người ở lại dành cho những người đã ngã xuống.

Là sự biết ơn.

Là nỗi nhớ.

Là niềm tự hào.

Và cũng là lời hứa rằng tên tuổi, ký ức và sự hy sinh của những người đồng đội sẽ không bị lãng quên.

Khi bà cất tiếng hát, nhiều đồng đội đã không khỏi xúc động. Mỗi người dường như tìm thấy một phần ký ức của mình trong đó. Có người nhớ về người đồng chí đã từng sát cánh nhưng không thể trở về. Có người nhớ về những ngày tháng bám tuyến trong mưa bom, bão đạn. Có người lặng đi khi nhận ra tuổi trẻ của mình đã đi qua, nhưng những ký ức về một thời hoa lửa vẫn còn nguyên vẹn.

Có lẽ chính bởi được viết từ những trải nghiệm thật, từ tình cảm chân thành của một người trong cuộc, “Sáng mãi tên anh” không chỉ là một bài hát, mà còn là nơi lưu giữ ký ức của một thế hệ.

Khi tuổi trẻ vẫn còn ở lại

Rời lực lượng Thanh niên xung phong, bà Khải trở về quê hương, bắt đầu một chặng đường mới trong cuộc sống.

Nhưng những năm tháng Thanh niên xung phong chưa bao giờ thực sự khép lại trong tâm trí bà.

Những người đồng đội năm xưa vẫn là một phần đặc biệt trong cuộc đời. Những ký ức về tuyến đường, về tiếng bom, về những lần cùng nhau vượt qua hiểm nguy vẫn luôn được gìn giữ.

Bởi vậy, khi trở thành cán bộ Hội Cựu TNXP, bà tiếp tục dành thời gian, tâm huyết cho các hoạt động của Hội, tích cực tham gia các phong trào tại địa phương, gắn kết những người đồng đội và góp phần gìn giữ truyền thống của lực lượng Thanh niên xung phong.

Dường như tinh thần của cô gái 20 tuổi năm nào vẫn còn nguyên vẹn trong người phụ nữ hôm nay.

Đó là tinh thần trách nhiệm.

Là sự nhiệt tình.

Là tình cảm dành cho đồng đội.

Và trên hết, là niềm tự hào về những năm tháng tuổi trẻ đã được sống, được cống hiến cho đất nước.

Giữa cuộc sống bình yên hôm nay, câu chuyện của cựu TNXP Lê Thị Khải không chỉ là câu chuyện về một vết thương hay một lần đối mặt với bom đạn. Đó là câu chuyện về cả một thế hệ thanh niên đã trưởng thành trong chiến tranh, sẵn sàng đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên những mong muốn riêng của tuổi trẻ.

Họ đã có thể sống một tuổi hai mươi khác.

Nhưng khi đất nước cần, họ đã lựa chọn lên đường.

Có người trở về.

Có người nằm lại.

Có người mang theo những vết thương suốt cuộc đời.

Nhưng tất cả họ đều đã để lại một phần tuổi xuân trên những tuyến đường, những cánh rừng, những chiến trường và những miền đất từng chìm trong khói lửa.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, vết sẹo trên đầu bà Lê Thị Khải vẫn còn đó. Nhỏ bé giữa dòng chảy của thời gian, nhưng phía sau dấu tích ấy là cả một câu chuyện dài về tuổi trẻ, lòng dũng cảm, tình đồng đội và sự hy sinh.

Câu chuyện của bà cũng là lời nhắc nhở với thế hệ hôm nay rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có. Để có được cuộc sống yên bình, biết bao thế hệ đã phải đánh đổi bằng tuổi xuân, mồ hôi, nước mắt và cả máu của mình.

Và có lẽ, cách để những ký ức ấy không phai mờ chính là tiếp tục kể lại những câu chuyện của họ – những người đã từng là những cô gái, chàng trai tuổi đôi mươi, đã đi qua chiến tranh và gửi lại một phần tuổi trẻ của mình nơi tuyến lửa.