Khi lòng dũng cảm ẩn sau vỏ bọc bình thường

Giữa Sài Gòn những năm chiến tranh, có một người đàn ông mang dáng vẻ của một nhà thầu bình thường nhưng lại đang thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt cho cách mạng. Ông vừa thu thập thông tin, vừa xây dựng những căn hầm bí mật, vận chuyển vũ khí ngay dưới sự kiểm soát gắt gao của đối phương. Người đó là Trần Văn Lai, một chiến sĩ biệt động quê Thái Bình.

Trần Văn Lai, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Nhiệm vụ của ông là hoạt động ngay trong lòng địch. Ông được giao thâm nhập vào các cơ quan quan trọng như Dinh Độc Lập, cơ quan viện trợ U.S.O.M của Mỹ và Tòa Đại sứ Mỹ. Từ đó, ông thu thập thông tin, tài liệu, trinh sát mục tiêu và xây dựng cơ sở cách mạng.

Để hoạt động lâu dài mà không bị phát hiện, ông phải thực hiện phương châm “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông tạo cho mình một thân phận hợp pháp với nghề nhà thầu khoán, sử dụng tên Mai Hồng Quế.

Dưới vỏ bọc đó, ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Đây là vị trí giúp ông tiếp cận nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến các công trình của chính quyền Sài Gòn.

Một trong những tài liệu có giá trị nhất mà Trần Văn Lai thu thập được là bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn. Để đưa tài liệu ra ngoài, ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh nhỏ, đánh dấu thứ tự rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua.

Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, vốn mang danh nghĩa phương tiện của một nhà thầu trong Dinh Độc Lập, trở thành phương tiện để ông vận chuyển tài liệu ra ngoài. Hiện nay, chiếc xe được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình.

Không chỉ làm nhiệm vụ thu thập tin tức, Trần Văn Lai còn đảm nhận công việc đặc biệt là xây dựng các căn cứ bí mật. Từ năm 1962, tổ chức yêu cầu tìm một địa điểm thuận lợi để ém quân, cất giấu vũ khí và chuẩn bị tiến công các cơ quan đầu não.

Ông đã bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự mình đào và xây dựng hầm bí mật. Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài mà đối phương không hề hay biết.

Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô vận chuyển vũ khí về hầm. Hơn 2,5 tấn vũ khí được cất giấu an toàn, phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân 1968, các cơ sở biệt động dần bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho người bắt được nhà tư sản Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động. Từ một người thợ, một nhà thầu, ông đã trở thành một chiến sĩ đặc biệt giữa lòng Sài Gòn. Những căn hầm, chuyến xe và tài liệu năm xưa hôm nay vẫn kể lại câu chuyện về sự gan dạ, mưu trí của người biệt động.