KHI MỘT CẬU BÉ CHỨNG KIẾN CÁI CHẾT MỖI NGÀY

Với nhiều người, cái chết là một biến cố hiếm hoi, chỉ đến một vài lần trong đời. Nhưng với Phùng Ngọc Hùng của những năm 1944–1945, cái chết lại hiện diện mỗi ngày, như một phần của cuộc sống thường nhật. Khi hồi tưởng lại quãng thời gian ấy, ông vẫn không khỏi rùng mình, bởi ký ức về những xác người nằm ven đường, những đôi mắt vô hồn và mùi tử khí lẩn khuất khắp không gian dường như chưa bao giờ rời khỏi tâm trí.

Cậu bé Phùng Ngọc Hùng khi ấy chưa đủ lớn để hiểu hết khái niệm “chết”, nhưng lại phải đối diện với nó bằng tất cả các giác quan. Buổi sáng, khi theo mẹ ra ngoài, cậu thấy có người nằm bất động bên vệ đường. Ban đầu cậu nghĩ họ đang ngủ. Nhưng đến chiều, họ vẫn nằm đó. Rồi sang ngày hôm sau, vẫn là thân người ấy, gầy quắt, ruồi bu đầy. Những câu hỏi ngây thơ “Sao họ không dậy?” không nhận được câu trả lời trọn vẹn, chỉ là những tiếng thở dài, ánh mắt đỏ hoe của người lớn.

Dần dần, cái chết không còn khiến cậu bé bật khóc nữa, mà chuyển sang một trạng thái sợ hãi lặng lẽ. Sợ vì không biết khi nào đến lượt mình, sợ vì không biết ngày mai gia đình còn đủ người để ngồi quanh bát cháo loãng hay không. Trong nạn đói khủng khiếp ấy, ranh giới giữa sống và chết mong manh đến mức chỉ cần một cơn ốm, một ngày không có gì ăn cũng có thể cướp đi sinh mạng con người.

Ông Hùng nhớ rất rõ những chiếc xe thô sơ chở xác người đi qua các con đường nhỏ của thị xã Hồng Gai. Không còi, không trống, không lời tiễn biệt. Chỉ là những thân người xếp chồng lên nhau, phủ vội bằng manh chiếu rách. Trẻ con như ông đứng nép bên đường, lặng lẽ nhìn theo, không dám khóc thành tiếng, bởi cái chết đã trở nên quá nhiều để có thể đau đớn theo cách thông thường.

Điều khiến ông ám ảnh nhất là sự im lặng của những người còn sống. Không ai còn đủ sức để than khóc, để gào lên trước mất mát. Đói khát đã làm tê liệt cảm xúc, biến con người thành những bóng dáng vật vờ chỉ cố gắng tồn tại thêm một ngày nữa. Chính trong bối cảnh ấy, một đứa trẻ như Phùng Ngọc Hùng đã sớm nhận ra sự tàn nhẫn của hoàn cảnh mất nước, nơi mạng sống con người rẻ rúng đến đau lòng.

Những cái chết lặp đi lặp lại mỗi ngày không chỉ gieo vào tâm hồn cậu bé nỗi sợ, mà còn âm thầm hình thành một câu hỏi lớn: Vì sao người dân lại phải chết như vậy? Vì sao không ai bảo vệ họ? Dù chưa thể gọi tên “cách mạng”, nhưng trong tâm trí non nớt ấy đã manh nha một cảm giác bất công sâu sắc. Chính cảm giác ấy sau này trở thành nền tảng tinh thần để ông lựa chọn con đường đi theo cách mạng, cầm súng bảo vệ Tổ quốc.