Khi một người thầy cầm gươm bước vào những ngày đất nước dậy sóng
Trịnh Phương Mai
Nguyễn Thiện Thuật là một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX. Từ một vị quan từng làm việc dưới triều Nguyễn, ông trở thành người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy, kéo dài nhiều năm ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844 tại Hưng Yên, trong một gia đình có truyền thống học hành. Ông đỗ Cử nhân năm 1870 và sau đó làm quan dưới triều Nguyễn.
Khi thực dân Pháp từng bước mở rộng quyền kiểm soát ở Bắc Kỳ, Nguyễn Thiện Thuật có thời gian giữ chức quan tại nhiều địa phương. Ông hiểu rõ tình hình dân cư và địa hình khu vực đồng bằng Bắc Bộ.
Năm 1885, sau khi phong trào Cần Vương được phát động, Nguyễn Thiện Thuật trở về Hưng Yên và tập hợp lực lượng chống Pháp.
Ông lựa chọn vùng Bãi Sậy làm căn cứ. Đây là khu vực có nhiều lau sậy, đầm lầy và địa hình phức tạp, thuận lợi cho việc xây dựng căn cứ và tổ chức các cuộc tập kích.
Nghĩa quân Bãi Sậy không đối đầu trực diện với quân Pháp trong những trận đánh lớn mà chủ yếu dựa vào địa hình để tổ chức các cuộc tấn công nhanh rồi rút lui.
Phong trào phát triển rộng ra nhiều tỉnh ở đồng bằng Bắc Bộ. Quân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc truy quét nhưng gặp khó khăn do địa hình và sự hỗ trợ của người dân.
Sau một thời gian, lực lượng nghĩa quân dần suy yếu. Nguyễn Thiện Thuật phải rời Việt Nam sang Trung Quốc.
Ông qua đời năm 1926 tại Trung Quốc.
Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy cuối cùng không thành công, nhưng đã trở thành một trong những phong trào chống Pháp đáng chú ý nhất ở Bắc Kỳ cuối thế kỷ XIX.
Điều đặc biệt ở Nguyễn Thiện Thuật là ông đã tận dụng chính đặc điểm của vùng quê mình để biến những bãi lau sậy, đầm lầy thành nơi che chở cho nghĩa quân.
Có những chiến trường được tạo nên bởi thành lũy và đại bác. Cũng có những chiến trường chỉ là những bãi lau sậy tưởng như bình lặng — cho đến khi tiếng súng vang lên.
