KHI NGƯỜI CHỈ HUY BIẾT LẮNG NGHE CHIẾN TRƯỜNG

Trong suy nghĩ thông thường, một vị tướng là người ra mệnh lệnh. Nhưng trong những cuộc chiến tranh lớn, chỉ ra mệnh lệnh thôi chưa đủ. Người chỉ huy phải biết nghe báo cáo, biết quan sát thực địa, biết đặt câu hỏi và quan trọng nhất là biết thay đổi khi thực tế chứng minh rằng quyết định ban đầu chưa phù hợp.

Võ Nguyên Giáp là một trong những người chỉ huy thể hiện rõ phẩm chất ấy. Trong cuộc đời quân sự, ông thường xuyên yêu cầu cán bộ báo cáo tình hình, trực tiếp nghiên cứu chiến trường và chú ý đến ý kiến của những người ở tuyến đầu. Chính phong cách ấy đã góp phần tạo nên những quyết định quan trọng trong các chiến dịch lớn.

Chiến dịch Biên giới năm 1950 là một ví dụ tiêu biểu. Ban đầu, Cao Bằng được dự kiến là mục tiêu mở màn. Tuy nhiên, sau khi trực tiếp nghiên cứu địa hình và tình hình địch, Bộ Chỉ huy nhận thấy đánh Cao Bằng trước sẽ khó bảo đảm chắc thắng và khó tạo điều kiện để thực hiện phương châm đánh điểm, diệt viện. Đông Khê vì thế được lựa chọn thay thế.

Điều đáng chú ý là quyết định ấy không chỉ dựa vào bản đồ. Võ Nguyên Giáp trực tiếp đi nghiên cứu thực địa. Chuyến trinh sát Cao Bằng ngày 5 tháng 8 năm 1950 là một trong những hoạt động thể hiện cách làm ấy. Ông không muốn chỉ nghe báo cáo từ xa mà muốn nhìn tận mắt địa hình, vị trí và khả năng triển khai lực lượng.

Sau khi Đông Khê được lựa chọn, diễn biến chiến dịch chứng minh tính đúng đắn của quyết định. Đông Khê bị tiêu diệt, Cao Bằng bị cô lập, quân Pháp phải đưa lực lượng ứng cứu. Quân ta chuyển sang đánh quân cơ động ngoài công sự và giành những thắng lợi quan trọng.

Bốn năm sau, tại Điện Biên Phủ, phẩm chất ấy lại xuất hiện trong một hoàn cảnh còn khó khăn hơn. Phương án “đánh nhanh, thắng nhanh” đã được chuẩn bị, nhưng khi Võ Nguyên Giáp đến Sở chỉ huy Thẩm Púa và nghiên cứu tình hình, ông nhận thấy những vấn đề cần phải xem xét lại. Ông triệu tập hội nghị cán bộ để tiếp tục đánh giá trước khi quyết định chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Có thể thấy một điểm chung giữa Đông Khê và Điện Biên Phủ: không quyết định chỉ vì đã quyết định trước đó. Người chỉ huy phải luôn đặt câu hỏi: tình hình hiện nay có còn giống lúc xây dựng kế hoạch hay không? Nếu câu trả lời là không, kế hoạch cũng phải thay đổi.

Đây là điều không dễ. Một kế hoạch đã được chuẩn bị công phu thường gắn với nhiều công sức của tập thể. Thay đổi kế hoạch có nghĩa là phải tổ chức lại lực lượng, điều chỉnh hậu cần, thay đổi thời gian và chịu trách nhiệm trước cấp trên. Nhưng chiến tranh không chấp nhận sự cố chấp. Nếu thực tế thay đổi mà người chỉ huy không thay đổi theo, cái giá phải trả có thể rất lớn.

Võ Nguyên Giáp cũng đặc biệt coi trọng vai trò của cán bộ trực tiếp chiến đấu. Trong chiến dịch Biên giới, Bộ Chỉ huy sử dụng nhiều nguồn thông tin từ trinh sát, quân báo và cán bộ chiến trường để đánh giá tình hình. Những báo cáo từ cơ sở giúp Bộ Chỉ huy hiểu rõ hơn về bố trí và hoạt động của đối phương.

Điều này cho thấy nghệ thuật chỉ huy không phải là việc một người ngồi trong sở chỉ huy rồi tự mình đưa ra mọi quyết định. Đó là một quá trình tổng hợp thông tin từ rất nhiều người. Người chỉ huy giỏi là người biết biến những thông tin rời rạc thành một nhận định đúng và từ nhận định ấy đưa ra quyết định phù hợp.

Câu chuyện ấy đặc biệt có ý nghĩa khi nhìn từ cuộc sống hôm nay. Trong bất kỳ công việc nào, một người lãnh đạo nếu không biết lắng nghe sẽ dễ mắc sai lầm. Người đứng đầu càng cần lắng nghe những người trực tiếp thực hiện công việc. Những người ở gần thực tế đôi khi nhìn thấy điều mà người ở vị trí cao chưa nhìn thấy.

Võ Nguyên Giáp đã từng là một người thầy giáo, một nhà báo, một nhà hoạt động cách mạng trước khi trở thành vị tướng. Có lẽ chính quá trình ấy đã góp phần hình thành ở ông thói quen quan sát, suy nghĩ và tiếp nhận thông tin. Ông không phải là người chỉ biết ra lệnh. Ông là người biết hỏi, biết nghe, biết suy nghĩ và biết chịu trách nhiệm.

Vì vậy, trong rất nhiều bài học được nhắc đến khi nói về Võ Nguyên Giáp, bài học “biết lắng nghe” có lẽ là một bài học rất gần gũi. Một người chỉ huy lớn không phải là người luôn nghĩ mình đúng, mà là người đủ bản lĩnh để nhận ra khi nào mình cần thay đổi.