Khi người mẹ cầm súng

Có một câu nói của Nguyễn Thị Út mà chiến tranh đã giữ lại như giữ một mảnh lửa: “Còn cái lai quần cũng đánh!”

Ngắn thôi. Nhưng trong mấy chữ ấy là cả một con người.

Nguyễn Thị Út, người phụ nữ miền Tây được mọi người quen gọi bằng cái tên thân thương Út Tịch, sinh năm 1931 tại xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Tuổi thơ của chị đi qua trong nghèo khó, sớm phải làm thuê, làm mướn. Chiến tranh đến không cho chị quyền được sống một cuộc đời bình thường. Chị tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ, làm giao liên, nuôi giấu cán bộ rồi trực tiếp chiến đấu.

Nhưng điều khiến Út Tịch trở nên đặc biệt không chỉ là chuyện chị biết cầm súng. Chị là một người mẹ.

Trong những năm tháng chiến tranh, chị vừa chiến đấu, vừa sinh con, nuôi con. Có những lúc bom đạn đuổi sát phía sau, người mẹ ấy vẫn phải tìm cách giữ lấy những đứa con nhỏ của mình. Chính vì thế, trong câu chuyện về Út Tịch luôn có một nghịch lý khiến người ta day dứt: một người phụ nữ càng yêu mái nhà của mình bao nhiêu, lại càng quyết liệt bảo vệ quê hương bấy nhiêu.

Chị không bước ra khỏi cuộc chiến vì muốn trở thành anh hùng. Chị bước vào cuộc chiến vì không muốn nhìn quê hương mình bị giày xéo.

Ở Út Tịch, người ta có thể bắt gặp một vẻ đẹp rất khác của người phụ nữ Việt Nam: mềm mại trong tình mẫu tử nhưng cứng cỏi trước kẻ thù; có thể ôm con vào lòng nhưng cũng có thể cầm súng đứng giữa trận địa.

Câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” vì thế không chỉ là một lời thách thức. Nó là tiếng nói của một người phụ nữ đã bị chiến tranh dồn đến tận cùng nhưng vẫn không chịu khuất phục. Khi tất cả những gì có thể cầm trong tay gần như chẳng còn gì, chị vẫn còn ý chí. Và đôi khi, trong chiến tranh, ý chí của con người chính là thứ vũ khí cuối cùng không thể bị tước đoạt.

Út Tịch hy sinh năm 1968, khi mới ba mươi bảy tuổi. Chị để lại phía sau những đứa con, một quê hương và một câu chuyện đã vượt khỏi giới hạn của một cuộc đời.

Sau này, hình ảnh Nguyễn Thị Út được nhà văn Nguyễn Thi khắc họa trong tác phẩm "Người mẹ cầm súng". Nhưng có lẽ, trước khi trở thành một nhân vật văn học, chị đã là một người mẹ bằng xương bằng thịt, từng ôm con giữa những ngày bom đạn và từng đứng lên từ chính những mất mát của đời mình.

Có những người phụ nữ đi qua chiến tranh bằng một khẩu súng. Nguyễn Thị Út đi qua chiến tranh bằng cả đôi tay của người mẹ và trái tim của một người chiến sĩ.

Và câu nói năm nào vẫn còn vang lại, không phải như tiếng súng giữa chiến trường, mà như một lời nhắc rất khẽ với hôm nay: Khi quê hương cần, con người có thể đứng dậy từ những điều bình dị nhất.