KHI NGƯỜI TRẺ TRỞ THÀNH NGƯỜI KỂ CHUYỆN LỊCH SỬ

“Câu chuyện thời hoa lửa” và trách nhiệm viết tiếp câu chuyện hòa bình

Hoạt động ngoại khóa “Câu chuyện thời hoa lửa” của học sinh – một cách đưa lịch sử đến gần thế hệ trẻ. Ảnh: Trường THPT Chuyên Nguyễn Trãi, Hải Phòng.

Điều đặc biệt của “Câu chuyện thời hoa lửa” không chỉ nằm ở những nhân chứng. Điều đặc biệt còn nằm ở những người trẻ đang đi tìm, lắng nghe và kể lại. Trong thời đại mà một thông tin có thể xuất hiện rồi biến mất chỉ sau vài giờ trên mạng xã hội, việc dành thời gian ngồi trước một nhân chứng lịch sử để nghe một câu chuyện dài có thể tưởng như chậm. Nhưng chính sự chậm ấy lại cần thiết.

Đề án được Trung ương Đoàn phát động từ ngày 27/7/2025 với mục tiêu lưu giữ, phát huy ký ức của nhân chứng lịch sử và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Sau một năm, hơn 712.000 câu chuyện từ hơn 112.000 nhân chứng đã được tiếp nhận trên hệ thống. Hình ảnh, thư từ, nhật ký, kỷ vật và lời kể cũng được sưu tầm, phục hồi và số hóa.

Những con số ấy rất lớn. Nhưng nếu nhìn kỹ, mỗi con số lại là một con người. Một nhân chứng tương ứng với một cuộc đời. Một câu chuyện có thể chứa ký ức của cả một gia đình. Đó là lý do việc lưu giữ cần được thực hiện bằng sự trân trọng chứ không chỉ bằng tinh thần hoàn thành chỉ tiêu.

Trong quá trình triển khai, nhiều địa phương đã đưa lịch sử đến gần giới trẻ bằng những cách mới: gặp gỡ nhân chứng, xây dựng “Trạm ký ức”, góc truyền thống tại trường học, video, podcast, infographic, reels, shorts và bản tin gắn mã QR. Những cách làm ấy cho thấy lịch sử không nhất thiết phải xa cách với công nghệ. Ngược lại, công nghệ có thể trở thành chiếc cầu nối để một câu chuyện cũ đến được với người trẻ.

Nhưng có một điều công nghệ không thể thay thế: sự chân thành của cuộc gặp. Một video có thể được xem trong vài chục giây, nhưng ánh mắt của một người mẹ khi nhắc đến người con đã hy sinh có thể khiến người đối diện im lặng rất lâu. Một người lính có thể kể một câu chuyện chỉ vài phút, nhưng người nghe có thể mang theo câu chuyện ấy suốt nhiều năm.

Thế hệ trẻ hôm nay vì vậy không nên chỉ là người tiếp nhận lịch sử. Hãy trở thành người giữ lịch sử. Có thể bắt đầu rất đơn giản: hỏi ông bà về những năm tháng họ từng sống; lưu lại những bức ảnh cũ của gia đình; ghi chú tên, quê quán, thời gian của một kỷ vật; tìm hiểu một nghĩa trang, một di tích hay một nhân vật lịch sử ở chính nơi mình đang sống.

Đối với những bạn trẻ có khả năng công nghệ, trách nhiệm ấy càng mở rộng. Một người biết dựng video có thể làm phim ngắn về nhân chứng. Một người biết thiết kế có thể tạo infographic. Một người biết viết có thể biến lời kể thành bài ký sự. Một người biết lập trình có thể xây dựng bản đồ ký ức. Những người làm truyền thông có thể kể chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ của mạng xã hội nhưng vẫn giữ nguyên tính chính xác.

Điều quan trọng là đừng để việc “lan tỏa” trở thành cuộc chạy đua lượt xem. Lịch sử cần sự kiểm chứng. Nhân chứng cần được tôn trọng. Những câu chuyện đau thương không nên bị cắt ghép để tạo cảm xúc rẻ tiền. Nếu chưa chắc một chi tiết, hãy kiểm tra nguồn. Nếu câu chuyện thuộc về một gia đình, hãy xin phép trước khi sử dụng hình ảnh và thông tin riêng tư.

Và sau cùng, người trẻ cần viết tiếp lịch sử bằng chính cuộc sống của mình. Những người đi trước đã viết nên lịch sử trong hoàn cảnh chiến tranh. Chúng ta đang sống trong thời bình và có những nhiệm vụ khác: học tập, nghiên cứu, lao động, sáng tạo, xây dựng cộng đồng, bảo vệ môi trường, giữ gìn văn hóa và nâng cao năng lực của đất nước.

“Viết tiếp” không có nghĩa là phải làm một điều phi thường. Một giáo viên tận tâm với học sinh, một bác sĩ hết lòng với người bệnh, một kỹ sư làm ra sản phẩm tốt, một công nhân làm việc có trách nhiệm, một sinh viên học tập nghiêm túc, một đoàn viên tình nguyện giúp cộng đồng – tất cả đều có thể là những câu chuyện đẹp của thời bình.

Có lẽ đây chính là điều sâu sắc nhất mà “Câu chuyện thời hoa lửa” muốn gửi đến thế hệ trẻ: đừng chỉ tự hào về những gì cha anh đã làm. Hãy để niềm tự hào ấy trở thành động lực để mình làm tốt hơn phần việc của thế hệ mình.

Quá khứ trao cho chúng ta ký ức. Hiện tại trao cho chúng ta cơ hội. Tương lai chờ chúng ta viết tiếp. Nếu biết lắng nghe những người đã đi qua chiến tranh, biết trân trọng hòa bình và biết sống có trách nhiệm, mỗi người trẻ đều có thể góp một dòng nhỏ vào câu chuyện lớn của đất nước.

Những người đã viết nên “thời hoa lửa” có thể không còn nhiều thời gian để kể. Vì vậy, cuộc chạy đua với thời gian không chỉ là nhiệm vụ của một đề án. Đó là trách nhiệm chung của mỗi thế hệ. Để một ngày rất xa, khi những nhân chứng đã trở thành ký ức, những câu chuyện họ trao lại vẫn còn nguyên trong kho tư liệu, trong trường học, trong bảo tàng, trong những sản phẩm số và quan trọng nhất – trong cách người trẻ sống.

Giữ lại một câu chuyện là giữ lại một cuộc đời. Kể lại một câu chuyện là nối một thế hệ với thế hệ khác. Và sống tử tế, có trách nhiệm trong thời bình chính là cách đẹp nhất để viết tiếp những gì cha anh đã bắt đầu.

Nguồn tham khảo

·      Trang thông tin Trung ương Đoàn, “Số hóa hơn 700.000 câu chuyện lịch sử, lan tỏa ký ức thời hoa lửa”, 26/07/2026.

·      Báo Thanh Niên, “Hơn 712.000 câu chuyện lịch sử được lưu giữ từ ‘Câu chuyện thời hoa lửa’”, 27/07/2026.

·      Báo Tin tức/TTXVN, “Sơ kết Đề án ‘Câu chuyện thời hoa lửa’”, 26/07/2026.